Nicolien leest de wereld

De Afrikaanse poëzie in 1000 en enige gedichten. Gerrit Komrij

2012-01-01T11:33:00.002+01:00

Moet my nie sê nie

Ek wil nie weet hoe hoog die bergtop is nie,
of watter rotsesoorte jy daar kry;
want werklik maak dit my g'n grein verskil nie -
ek weet net dit: die berg is mooi vir my.

Ek vra om geen verklaring vir wat skoon is:
die helder druppels van kristal daar uit
die berg se ingewande blink en vonkel
wanneer dit oor die blare druppel-spuit...

En vir geen geld ontleed ek onse liefde,
hoe alles klaar sielkundig ook mag blyk.
Vir my is dit genoeg om net jou oë
te sien glimlag, met al wat mooiste lyk.

J.H. Naudé

Hoe lees je poëzie? Als een oude heer in een grote stoel bij de haard, kauwend op elk gedicht tot je de ware betekenis achterhaald hebt? Met die conventie in mijn hoofd voelde ik me lange tijd schuldig als ik een dichtbundel uit de kast trok. Want: toonde ik met mijn wijze van lezen wel genoeg waardering voor de dichter?

Inmiddels heb ik dat schuldgevoel achter me gelaten. Met enige regelmaat trek ik impulsief een dichtbundel uit de kast en blader. Ik blijf hangen bij wat me raakt en sla om als het gedicht me niet aanspreekt. Zo kan ik uren zwerven tussen de gedichten in mijn boekenkast.

De Afrikaanse poëzie in 1000 en enige gedichten, verzameld door Gerrit Komrij, heeft een speciale plek in mijn kast. Als eerstejaars Nederlandse taal- en letterkunde verbleef ik zeven weken in Zuid-Afrika. Ik leerde daar de taal, cultuur en politiek enigszins kennen en besefte dat die drie componenten onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Dat is niet per definitie winst. De strijd, littekens en pijn zijn voelbaar in de Afrikaanse poëzie van 1650 tot 2000 met haar frivole taal. Veroordelen doet Komrij niet en ik evenmin. Ik doe een poging tot begrijpen en lees de schaarse bloemen die tegen wind en droogte in bloeien uit de schrale grond.

HhhH. Himmlers hersens heten Heydrich. Laurent Binet

2011-12-29T11:55:00.001+01:00

'Geen enkele lezer zal die lijst met namen onthouden, en waarom zou hij ook? Voordat er ook maar iets in het geheugen blijft hangen moet het eerst in literatuur worden veranderd. Het is ellendig, maar het is niet anders. Ik weet nu al dat alleen de Moravecs en misschien de Fafeks een plaats zullen krijgen in mijn verhaalstructuur. De Svatos, de Nováks en de Zelenka's, nog afgezien van al die mensen van wie ik de naam of het bestaan niet ken, zullen naar de vergetelheid terugkeren. En een naam is maar een naam, in feite. Ik denk aan hen allen. Ik wil hun iets zeggen. En als niemand me hoort, is dat niet erg. Niet voor hen en niet voor mij. Misschien zal ergens op een dag iemand die behoefte aan troost heeft, het verhaal schrijven van de Nováks en de Svatos, van de Zelenka's of de Fafeks'. (p. 191-192)

Door het jaar heen ben ik een trage lezer. Toen ik HhhH van Laurent Binet aanschafte, wilde ik er ruim de tijd en concentratie voor hebben. Ik stak het boek in mijn rugzak naar Canada en las het in de uren achterin de bus, bovenop de Rocky Mountains en bij het schemerlicht van het kampvuur in één ruk uit. Waanzinnig.

HhhH gaat over Operatie Anthropoid: de aanslag op Heydrich, de beul van Praag, op 27 mei 1942. De mislukte aanslag had gruwelijke gevolgen. Hitler besloot als vergelding twee Tsjechische dorpen plat te gooien en duizenden mensen te vermoorden. Binet schrijft de geschiedenis aan de hand van de twee aanslagplegers Kubis en Gabcik. Dat maakt de hele grote gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog - die Binet razend knap in ruim 300 pagina's beschrijft - ineens tastbaar en persoonlijk. Boven dat verhaal, of tussen, worstelt Binet zelf met de vraag of hij historische feiten mag vermengen met fictie om het verhaal te smeren of meer beeldend te maken.

Nog nooit heb ik een boek gelezen over de Tweede Wereldoorlog dat zowel algemeen als in detail ingaat op de oorlogsstrategie en de gevolgen daarvan. Binet is enorm gedocumenteerd en toont een grote belezenheid. Dat hij zulke zware kost leesbaar maakt door het te verluchtigen met humor en de lezer aan te spreken, verdient veel respect. Een groot literair werk.

De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween. Jonas Jonasson

2011-12-18T16:36:00.001+01:00

'Allan vroeg zich af waarom hij de grote grijze koffer had gestolen. Misschien gewoon omdat het mogelijk was geweest? Of omdat de eigenaar ervan een lomperik was? Of omdat er misschien een paar schoenen en zelfs een hoed in zouden zitten? Of omdat de oude man niets te verliezen had? Hij wist het niet. Als het leven overuren maakt, is het eenvoudig om jezelf vrijheden te veroorloven, dacht hij terwijl hij het zich gemakkelijk maakte.' (p. 13)

Waarom blijven sommige boeken steeds naar je knipogen in de winkel? Ik heb het me vaker afgevraagd. Alleen al bij het lezen van de titel van De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween ging mijn fantasie met me op de loop. Ik ging overstag en genoot 358 pagina's lang.

Allan Karlsson heeft geen zin in zijn honderdste verjaardagsfeestje en besluit weg te lopen uit het bejaardenhuis. Op weg naar de bus steelt hij per ongeluk een koffer met een fortuin aan bankbiljetten. Achterna gezeten door de politie en een stel criminelen maakt Allan een tocht door Zweden en verzamelt hij een bont gezelschap om zich heen. Af en toe valt er een dode, maar allez, we kunnen het de olifant Sonja toch niet kwalijk nemen dat ze ging zitten op het moment dat een van de criminelen achter haar stond?

De hoofdstukken over de tocht van de honderdjarige Allan zijn gelardeerd met hoofdstukken die zijn levensverhaal vormen. Door bizarre toevalligheden adviseerde de autodidacte atoombomspecialist Allan in zijn leven talloze wereldleiders. Zonder zijn naïeve bemiddeling had de wereld er veel slechter uitgezien.

Soms vind ik het jammer dat ik de laatste pagina omsla. De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween van Jonas Jonasson is een heerlijk boek. Lees het.

Vloed. Susan Smit

2011-11-07T22:28:00.001+01:00

"Ik schonk die middag koffie en maakte een praatje met de vissers. Ik kende hun taal, maar had nog niet leren omgaan met de wat botte, flirterige plagerijen die in hun milieu tegen jonge vrouwen gebruikelijk waren.

'Wat doet zo'n deftige juffer hier tussen het werkvolk?' vroeg een man van een jaar of veertig met spot in zijn ogen.

Ik had niet zo snel een antwoord klaar.

'Mij hoor je niet klagen,' riep iemand van achteren. 'Ze is van meer balkon voorzien dan de opera.'

Er werd gelachen en ik kleurde vuurrood.

'Het geeft geen pas om de juffrouw verlegen te maken,' zei een jonge visser die van een afstandje had staan kijken." (p. 60-61)

Ik keek op z'n minst twijfelachtig toen ik eerder dit jaar Vloed van Susan Smit kreeg. 'Nee,' sprak de gever me vermanend toe, 'niet meteen oordelen. Lees het eerst. Het gaat over Noordwijk.' Aldus nam ik tijdens een weekend Zwitserland de Hollandse kust van weleer mee en las.

Vloed is het toonbeeld van wat er gebeurt als mensen voor elkaar denken in plaats van elkaar op de man af vragen wat ze ergens van vinden. Adriana - afkomstig uit de gegoede kringen - en Jacob - een visser - raken verliefd op elkaar en achten een relatie schier onmogelijk. Het perspectief wisselt per hoofdstuk tussen Adriana en Jacob, waarin ze beide hun visie op het gebeurde geven. Sterker had ik het gevonden als ze niet beide over dezelfde gebeurtenissen verhaalden, maar afwisselend, terwijl de verhaallijn verder ging.

Aan Vloed is niets literairs. Het is lectuur die rechtdoor geschreven is met herhalingen van beschrijvende feiten. Vlak over de helft van het boek slaat de langdradigheid toe. De essentie van het verhaal is duidelijk: Adriana en Jacob blijven eeuwig naar elkaar verlangen. Toch stopte ik niet zomaar precies dát weekend Vloed in mijn koffer. Soms is het heerlijk een plat boek te lezen dat je klip en klaar toewerpt: ga recht op je doel af en laat je niet beïnvloeden door krachten van buitenaf.

Moeten wij van elkaar houden? Bas Heijne

2011-11-01T22:09:00.000+01:00

"Dat is precies wat de ‘rijdende rechter’ wel doet. Hetcommentaar van de klagers die door hem in het ongelijk worden gesteld, isveelzeggend. Ze voelen zich gezien. En de rechter is ook een bekende figuur,die rechter en televisiepersoonlijkheid in een is. Mr. Frank Visservertegenwoordigt het gezag in het mediatijdperk - persoonlijk, nabij, een rechter onderen niet boven de mensen, en allesvoor het oog van de camera. Hij is alles wat Justitie niet is." (p. 70)

In de zomer las ik achter in de bus rijdend door hetCanadese landschap Moeten wij van elkaar houden? Het populisme ontleed door BasHeijne. Ik hou ervan regelmatig de Nederlandse politieke drukte van eenafstandje te bekijken en te relativeren, letterlijk. De essays van Heijne zijndaar uitstekend voer voor. In Enter mr. Frank Visser gaat hij in op de klooftussen de gevestigde instituten en de ontketende burger, waarbij rijdenderechter mr. Frank Visser de vleesgeworden herkenbaarheid, nabijheid en dialoogis.

Zo gaat Heijne in tien essays in op opvallende fenomenen of actuelegebeurtenissen en ontleedt hij langzaam het populisme in Nederland. Intelligente analyses die boeiend zijn om te lezen, maar eerlijk is eerlijk, terug inNederland was ik de inhoud vergeten als de krant van gisteren.

Porta Romana. Robbert Welagen

2011-10-09T15:29:00.002+02:00

"Emilio liep de lobby binnen, maar iets deed hem omkijken. Aan de overkant van de straat stond een auto geparkeerd. Het was dezelfde auto. Snel ging hij achter een pilaar staan. Met zijn hoofd tegen het natuursteen leunend dacht hij: niet weer. En waarom? Vanwaar al die moeite?" (p. 93)

Emilio Lastrucci laat zich verleiden door een vrouw die hem ontvoert en ernstig laat mishandelen. Als hij in het ziekenhuis ontwaakt, is hij zijn geheugen kwijt. Achtervolgd door angst vertrekt hij uit Zwitserland naar Italië, op zoek naar zijn herinneringen. Als die door ontmoetingen met een tante en een oude liefde langzaam terugkeren, lijkt de weg naar herstel te zijn ingeslagen. In Florence spoort hij het huis uit zijn jeugd op en koopt het. Terwijl alle lichten op groen staan, kiest Emilio anders.

Porta Romana van Robbert Welagen was een welkome afwisseling na de matige debuten die ik afgelopen tijd las van sommige van zijn generatiegenoten. Voor Welagen is Porta Romana zijn tweede roman na twee novelles. Welagen is een geschoold schrijver. Zijn stijl is uiterst evenwichtig, sfeervol en bescheiden. Hij bouwt in het boek een enorme spanning op waardoor ik het boek in één keer uitlas. Ik hoop dat Welagen zich niet laat opjagen door de populistische schrijvers uit de Randstad en kalm blijft schrijven aan een mooi literair oeuvre.

Okidokido

2011-09-28T21:40:00.002+02:00

Okidokido was een hele grote vlo
en er was eens een bever die bewonderde haar zo.
'Okidokido wat ben jij een grote vlo
Je bent zo mooi,
o wil toch luisteren naar de taal van mijn hobo.'
Beverokido werd een echtpaar met hobo
en met negen beverkinderen
en helaas, maar met één vlo.

Vroeger bij de AMV-les hadden we een muziekjuf die operazangeres was. Ze droeg grote, gebloemde jurken met soepvlekken. "Ja", zei ze, "als je operazangeres bent, dan draag je jurken met soepvlekken. Zo hoort dat." Ze kon prachtig zingen.

Bij een van de muzieklessen kregen we de opdracht een gedicht te maken over het instrument dat we bespeelden. Ik schudde Okidokido uit mijn mouw. Nog steeds is het mijn lievelingsgedicht maar inmiddels geloof ik er niks meer van dat ik het ooit als negenjarige zelf geschreven heb.

Asterix. De intrigant. R. Goscinny & A. Uderzo

2011-09-23T13:53:00.004+02:00

"'Ik heb een lijst van je gekregen met alle namen van die idioten... nu heb ik dat nog nodig.'

'Dat?? Maar die vaas is een deel van de buit van een van mijn veldtochten!'

'Oh ja? .. Ik hoorde trouwens van je mannen dat ze vinden dat jij er 'n beetje vreemde mening op nahoudt wat betreft het verdelen van de buit.'" (p. 13)

In de politiek komt het allemaal voor. Intriges, list en bedrog. We hebben allemaal onze idealen, maar als de zucht naar macht prevaleert, maken politici rare sprongen. Een vriend gaf me Asterix. De intrigant cadeau. Een must read als je je wil bewegen in het politieke landschap, zei hij.

Julius Ceasar zit met zijn handen in het haar omdat hij met kracht en geweld het Gallische dorpje van Asterix en Obelix niet weet te veroveren. Een van zijn mannen komt op het lumineuze idee om een onruststoker het dorp in te sturen die tweespalt veroorzaakt teneinde de Galliërs te verjagen. Cassius Catastrofus - een onderkruiper eerste klas - wordt uit de Romeinse kelders geplukt en naar het Gallische dorp gestuurd. Catastrofus biedt Asterix een heel mooie dure vaas aan en de ruzie en jaloezie breekt uit in het dorp.

De intrigant laat op een geweldige manier zien hoe gemakkelijk het is om 'psychologische oorlog' te voeren en de beste vrienden uit elkaar te drijven. Een heerlijk herkenbare knipoog naar de politiek.

Sterremeer. F. Springer

2011-08-21T16:49:00.008+02:00

"Maar nu het allerbelangrijkste,' zei hij en haalde een krantenknipsel uit zijn binnenzak. Behoedzaam streek hij het glad op het tafelblad.
'In onze Dichtershoek vandaag een inzending van Felix Sterremeer (negentien jaar) uit de Residentie,' las ik. 'Wij hebben lang niet zulk origineel werk kunnen publiceren. De redactie is ervan overtuigd dat Felix S. nog veel van zich zal laten horen. Proficiat!'
Aan lezing van de drie gedichten kwam ik niet toe. Hij legde een hand op het papier.
'Niet hier!' Deze prozaïsche omgeving was ongeschikt voor verzen. Die schreef je en las je bij kaarslicht, een blote muze op schoot en ook een glas wijn onder handbereik." (p. 13-14)

Toen ik jaren geleden voor mijn scriptie-onderzoek ruim 60 raadsleden door het hele land bezocht, zocht ik naar een geschikt genre letters om tijdens de treinreizen en observaties te lezen. Ik koos voor boekenweekgeschenken: korte verhalen zonder ingewikkelde gelaagdheid waarbij ik prima afgeleid kon worden. In weinig tijd maakte ik kennis met uiteenlopende schrijvers, slechte verhalen en juweeltjes. Het fierst was ik op Oeroeg van Hella Haasse dat ik in eerste druk in de boekenkast van mijn moeder vond.

Voor een lange vlucht naar Vancouver deze zomer dook ik in het ongelezen deel van mijn boekenweekgeschenkverzameling. Sterremeer van F. Springer uit 1990 ging mee het vliegtuig in.

Op de achterflap van het boek prijkt de olijke kop van de schrijver, waarvan ik nooit eerder iets las. 'Moet die man niet wat serieuzer kijken?' dacht ik. Na drie bladzijdes concludeerde ik dat Springers hoofd uitdrukt wat hij schrijft. In een vol vliegtuig zat ik hardop te lachen bij de scène waarin aanstaand mislukt dichter Felix Sterremeer tijdens een literaire avond voor schut wordt gezet. Na een pagina of veertig slaat de sfeer om van dolkomisch naar tragisch.

Springer neemt een risico door lagen aan te brengen in het verhaal. Een kort verhaal moet niet té ambitieus zijn met gelaagdheid. De parallellen zijn opzichtig en vliegen soms kort door de bocht. Toch is Sterremeer een heel lezenswaardig boekenweekgeschenk met een mooi, afgerond einde.
Boekenweekgeschenken en reizen van een paar uur. Ik vind het een uitstekende combinatie.

James Worthy

2011-07-16T12:39:00.007+02:00

'Mijn uitgever, meneer Van Groningen, loopt op me af met twee slecht getapte biertjes in zijn hand. 'James, doe iets met deze pijn. Schrijf het van je af, maak literatuur van Polly. Vertel! Hoe zien je dagen eruit?'

Ik pak een biertje uit zijn hand, kijk naar zijn patserige klokje en zucht diep. 'Het is een teringbende, Van Groningen, ik zit vast in een web van porno, lege pizzadozen en goedkope pils. Mijn avondeten bestaat uit Choco Pops of magnetronloempia's. In de douche staan acht flessen shampoo, zeven ervan zijn leeg en ik heb vaak pas na vijf keer proberen de volle fles in mijn klauwen. Dan ben ik nog niet eens over de vrouwen begonnen.' (p. 68)

Een nieuwe ster meldt zich aan het firmament. Althans, zo presenteert hij zichzelf en een groepje volgelingen om hem heen. James Worthy debuteert met een roman met de eenvoudige titel James Worthy. Gehyped door de boekhandel met grote stapels in de looproute en hieperdepiepteksten van zijn vrienden op de achterflap, is de marketing van het boek sterk. Tegelijk is dat voor mij een alarmbel. Na aankoop van het boek op 21 mei schreef ik voorin: 'Uit nieuwsgierigheid. Eigenlijk spreekt de achterkant me meer tegen dan aan.'

James Worthy doet me in thematiek denken aan de boeken die ik op mijn achttiende las van Giphart en Zwagerman. Geschikt voor jongvolwassenen, onbevangen over seks, liefde, vriendschappen en de keuzes voor de toekomst. En daarmee houdt elke vergelijking op. James Worthy is niet grappig, nee sterker, zijn grappen zijn slecht en kinderlijk. Als een cabaretier teksten als '...uitgegeven door De Vlezige Dij,' (p. 16) of 'Vooral als we met z'n tweeën op stap gaan, is het hek van de spreekwoordelijke sletjesdam,' (p. 98) zou bezigen, zou de halve zaal voor de pauze al opstappen. Worthy is grof zonder dat het schuurt en of een spiegel is. Een plat verhaal over de wereld die nietsontziend draait om Worthy zelf.

Na het lezen van James Worthy weet ik een paar dingen:
- Ik ben niet de doelgroep voor dit boek. Het zal ongetwijfeld aftrek vinden bij jongvolwassenen, die hopelijk toch eerder literatuur van Wolkers, Grunberg, Giphart of Zwagerman uit de boekenkast pakken.
- Er wordt te veel troep uitgebracht op de Nederlandse boekenmarkt en die zeepbel lijkt as we speak te knappen.
- Mijn waardering voor de soms ongepolijste maar doorwrochte en tintelende debuten van bijvoorbeeld Victoria, Pollux en Rovers is na het lezen van Worthy en Waumans huizenhoog gestegen. Een roman schrijven is een vak. Dat vraagt intelligentie, inspanning en de discipline om net zo lang te prutsen aan de tekst totdat de puzzel klopt.

James Worthy noemt zichzelf steevast dat schrijvertje. Ik hoop dat hij over zijn eigen schaduw kan heenstappen om een schrijver te worden.

Rood. Een bekoring. Midas Dekkers

2011-07-15T21:27:00.006+02:00

'Poezen en rode vrouwen drukken op dezelfde knopjes van je ziel. Beiden zijn het roofdieren met intrekbare nagels, knuffels die kunnen blazen, troosteressen zonder genade, verleidsters met ingebouwde straf, koninginnen van de nacht, verpakt in het betoverendste vel dat op het moment van fabricage verkrijgbaar was. Hun kracht schuilt in hun dubbelzinnigheid. Die dubbelzinnigheid brengt je aan het twijfelen. Maar nooit aan hen. Altijd aan jou.' (p. 31)

Wij roodharige vrouwen vormen een stil verbond. We zijn een minderheid, willen nooit bij de massa horen en weten dat we ontembare aantrekkingskracht hebben op bepaalde mannen. Eén van die mannen is Midas Dekkers. Katten en roodharige vrouwen. Daar houdt hij van. Zijn liefde voor (of verlangen naar?) roodharigen gaat zo ver dat hij er een boek over schreef. En wel, omdat mijn nieuwsgierigheid het weer 'ns won, stond ik op de dag van verschijnen bij de boekhandel.

Rood. Een bekoring is een ode aan de roodharige vrouw. Pagina na pagina is een egostrelende ophemeling voor elke roodgeborene als ik. Dekkers haalt uit alle spelonken van de geschiedenis, biologie en literatuur feiten die hij verknoopt en verbindt tot er een volstrekt warrig epos ontstaat dat de uniciteit van de roodharige vrouw verklaart.

Is dat de moeite van het lezen waard? Ach. De eerste twintig bladzijdes zijn grappig, aardig en doen me goed. Daarna wordt het meer van hetzelfde zonder richting of doel. Rood. Een bekoring past prima in de categorie veelverkochte, nooit gelezen cadeauboeken. En ook in mijn boekenkast omdat de omslag zo mooi is.

De Finklerkwestie. Howard Jacobson

2011-07-13T23:16:00.005+02:00

'Op straat was het ongeveer net zo druk als twee weken geleden. De vrouw die hem had overvallen, had vast iets beters te doen dan in het donker staan wachten voor het onwaarschijnlijke geval dat hij zou terugkomen. En waarvoor? Stel dat ze spijt had van wat ze had gedaan en hem zijn kostbaarheden wilde retourneren? Of dat de beroving alleen een voorproefje was van wat ze werkelijk voor hem in petto had. Een mes in zijn hart misschien. Een pistool op zijn slaap. Een zaag op zijn keel.' (p. 109)

Een boek kan nog zo geweldig, geprezen en gelauwerd zijn, soms past het gewoon niet bij me. Calvinist als ik ben, worstel ik door totdat ik besef dat het punt van absolute afkeer en tegenzin is bereikt. In het geval van De Finklerkwestie van Howard Jacobson was dat op pagina 129, op eenderde van het boek. Klaar.

De Finklerkwestie won in 2010 de Man Booker Prize en dat maakte me nieuwsgierig. Ik hou graag – enigszins - bij wat wereldwijde literaire trendsetters zijn om enkele jaren later te bekijken in hoeverre dat zijn weerslag heeft op de Nederlandse literatuur. Winnaars van de Booker Prize staan garant voor veel lezers en grote aandacht. Bovendien trok de achterflap mijn interesse: een roman over vriendschap tussen drie mannen die als ‘scherp, weemoedig maar ook ongelooflijk geestig’ wordt omschreven door de critici.

De roman gaat inderdaad over drie vrienden in Londen. Twee zijn van joodse komaf en de derde, Treslove, is geobsedeerd door dat gegeven. Daarin gaat hij zo ver dat hij zich laat leiden door waanideeën en afraakt van de realiteit. Wat me tegenstaat is de traagheid, de gelatenheid en de manier waarop Treslove zichzelf zonder verzet in het moeras van depressiviteit laat zakken. ‘Kom op vent, maak er wat van. Je kunt alles hebben wat je wil hebben,’ hoor ik mezelf tegen Treslove zeggen. En als ik merk dat hij na 129 bladzijdes nog niet luistert, hou ik op met helpen. ’t Is trekken aan een dood paard.

Hup. Op naar de boekenkast voor een nieuwe papieren vriend die mijn inlevingsvermogen wél kan waarderen.

Naschrift:

Tijdens Perron 500 constateerden we dat de subtiele Engelse humor in de Nederlandse vertaling goeddeels verloren is gegaan. Voor degene die de originele versie lazen, maakte de humor het boek dragelijk en sterk, terwijl ik het in de vertaling humorloos en gortdroog vond.

De essentie van het boek - de joodse kwestie - is me geheel ontgaan, of anders gezegd, zo ver ben ik niet gekomen. Ook de aanwijzing op de kaftfoto (een Palestijnse sjaal naast de jas en joodse hoed) is in de Nederlandse uitgave vervallen. Volgens mijn Perrongenoten is De Finklerkwestie in de originele Engelse uitgave zeer de moeite waard om tot het einde uit te lezen.

Het kind en ik. Hans van Mierlo

2011-07-10T16:43:00.010+02:00

'Ik moest een missiekruis gaan kopen bij Van Wees op het Kasteelplein. Voor in de kelder om ons bij te staan als het zover was, een zilverachtig bronzen kruis. Een klein uur heen en een klein uur terug. Het was zaterdag, 3 november. Rond het middaguur was ik op het Oranjeplein, waar het oude Ginniken begint. Bij de houthandel Van Dijk hoorde ik een enorme klap. Ik dacht dat er een grote stapel rechtopstaande planken was omgevallen. Maar er was niets te zien. De eerste inslag van een granaat. Een man fietste voorbij en zag me staan. 'Naar huis, jochie,' riep hij, 'ze zijn bij Bavel.' Ik zette het op een lopen. Ademloos kwam ik thuis en riep: 'Ze zijn al bij Bavel!' 'Naar de kelder,' zei mijn vader. (p. 81-82)

Het is maar een dun boekje en het voorwoord van Conny Palmen is bijna langer dan de verschenen memoires van Hans van Mierlo zelf. In dit geval is dat niet erg. Van Mierlo overleed en Palmen besloot de geschreven pagina's uit te geven in Het kind en ik.

Zestig pagina's van wat het begin had moeten zijn van een uitgebreid beschreven leven waarin politiek de leidraad was. In Het kind en ik vertelt Van Mierlo over zijn kindertijd tijdens de oorlog in het katholieke Breda en hoe hij met het gezin steeds de dans wist te ontspringen.
'Geen schrammetje, geen familielid te betreuren, geen vrienden geëxecuteerd. Geen verdriet dus, wel angst, felle angst (...).' (p. 21)
De oorlogstijd tekende Van Mierlo. Daarmee heeft hij de meest vormende - en voor het publiek meest onzichtbare - tijd in zijn leven zelf beschreven. Ik wacht op degene die het stokje overneemt voor de rest van zijn biografie.

Als je de stad binnenrijdt. Rob Waumans

2011-06-16T20:55:00.012+02:00

'Boven het tafeltje naast de koffieautomaat hangt een kalender van de gemeente. Elke maand heeft een foto van een kunstwerk in de stad. Ik heb de kalender eens doorgebladerd en vond geen enkele maand mooi. Wel kon ik van negen van de twaalf kunstprojecten de exacte locatie noemen.' (p.10)

Al eerder schreef ik het. Ik hou van literaire debuten. Leeftijdgenoten die hun eerste, soms wat onbeholpen maar levenskrachtige pennenvruchten mogen publiceren omdat uitgevers erin geloven. Ruwe diamanten die met hard werken en het geluk van de juiste tijdgeest geslepen hopen te worden.

In Als je de stad binnenrijdt van Rob Waumans verhaalt Gert Verhulst over zijn bestaan als parkeerwachter in Amsterdam. Hij leeft de regels strikt na en houdt het aantal boetes dat hij per dag schrijft bij in een excelbestand. Dat zijn collega's liever koffie drinken dan boetes geven, vindt hij onbegrijpelijk.

Rob Waumans toont met Als je de stad binnenrijdt geenszins het karakter van een ruwe diamant. Eerder dat van een stuk beton dat hij naar believen in elke gewenste vorm giet. Voor dit boek kwam de gietvorm van Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht van Mark Haddon goed van pas. Iets té goed. Al op pagina 10 - bij het citaat hierboven - erger ik me aan de overgenomen stijl die bij Waumans een geïmiteerd maniertje wordt. Dat mondt uit in een kinderlijke toon waar Waumans bovendien regelmatig uitvalt met volwassen zinnen als 'Ik ervaar onze verbondenheid' (p. 223).

Die onregelmatigheid in de stijl en toon zorgen voor een niet-consistent karakter van de hoofdpersoon. De doorgaans naïef-emotieloze Gert kan zonder aanleiding asociaal ontvlammen of emoties verwoorden.
Een goede schrijver is in staat me te laten meeleven met de grootste moordenaar, naïeveling of kat. Bij deze Gert voel ik op geen enkel moment compassie. Niet als hij kwaad wordt op zijn naamgenoot Gert van Samson en niet als zijn moeder sterft.

In Als je de stad binnenrijdt ontbreekt de intelligentie en de bevlogenheid die ik in romans van andere debutanten proef. Maar allez. Waumans heeft - hoe dan ook - het geluk van de juiste tijdgeest.

Minoes. Annie M.G. Schmidt

2011-05-15T08:29:00.007+02:00

'U moet zich wat beter beheersen, juffrouw Minoes. Een dame krabben, enkel omdat ze een mantel van kattenbont aanheeft, bah!'
'Als ze weer hier komt, krab ik haar echt,' zei Minoes.
'Onzin. Ze heeft die mantel in een winkel gekocht en toen ze 'm kocht waren die katten allang dood. Het komt allemaal omdat u te weinig met mensen omgaat. U zit te veel op de daken. U bent te weinig op straat.'
'Ik was vannacht nog op straat.'
'U moet meer overdag op straat. Boodschappen doen. Gewoon, net als andere dames.'
'Goed. Maar ik wacht wel tot het donker is,' zei Minoes.
'Nee, dan zijn de winkels dicht. Nu.'
'Ik durf niet.'
'Brood en beschuit moet u kopen,' ging Tibbe door.
'Ik ben bang.'
'En de vis is op. Onderweg zou u even langs de haringman kunnen gaan. Hij heeft een stalletje op de hoek van de Groenmarkt.'
'O,' zei Minoes. 'Misschien dat ik leer durven. Als ik eenmaal op straat ben.'
'Vast wel,' zei Tibbe. 'Langzamerhand leert u durven. Alleen...'
'Wat?'
'Ik wou liever niet dat u de haringman kopjes geeft.' (p. 48-49)

In haar biografie las ik dat Annie M.G. Schmidt Minoes op latere leeftijd schreef en het, hoewel een kinderboek is, vooral een boek is dat Schmidts leven van dat moment weerspiegelt. Uiteraard had ik al een traantje bij de film weggepinkt, maar het boek lag nooit op het nachtkastje van mijn kinderkamer.

Minoes op het nachtkastje van een volwassene is genieten. Het ontroerende verhaal van Juffrouw Minoes en de wat schuchtere journalist Tibbe moge alom bekend zijn. Het heerlijke van de schrijfstijl van Schmidt is dat het luchtig, vanzelfsprekend en zo vlot leest. Intussen gaat het wel degelijk over durf, eerlijkheid, vriendschap en moeilijke keuzes. Dat is het kenmerk van goede jeugdliteratuur: ogenschijnlijk eenvoudig geschreven raakt het de essentie van het leven.

Anna. Het leven van Annie M.G. Schmidt. Annejet van der Zijl

2011-04-18T22:35:00.011+02:00

"Je moet enkel maar alles volbrengen wat je je hebt voorgenomen. Je hoeft alleen maar je goede voornemens uit te voeren. Dat is alles. Een nieuw leven beginnen. Een schone lei. Een schone bladzij. (Uit: Impressies van een simpele ziel, 1953)." p. 205

Een boek kan een hele poos staan wachten voordat de tijd rijp is en ik 't uit de kast pak. Wanneer die tijd daar is, weet ik nooit. Gewoon, afhankelijk van de zon of hoeveel zin ik heb in aangrijpende taferelen. De biografie over Annie M.G. Schmidt, Anna. Het leven van... door Annejet van der Zijl wachtte een jaar om vervolgens in één ruk uitgelezen te worden.

We kennen allemaal de liedjes, kinderverhalen en -gedichten van Annie M.G. Schmidt. Daarnaast schreef ze talloze musicals, cabaretteksten, toneelstukken, televisieseries en nog meer. Is het dan boeiend om van deze vrouw een biografie te lezen, vroeg ik me af. Het antwoord was me binnen tien pagina's duidelijk. Dat is boeiend.

Het mooie aan een biografie van een schrijfster wier werk je kent, is dat je parallel daaraan haar levenslijn kunt volgen. Schmidts werk krijgt nieuwe betekenis voor me en de veelkleurigheid van haar leven leert me hoe zij omging met lastige keuzes en onzekerheden, die niet minder werden naarmate ze ouder werd.

De biografie leest als een roman en staat bol van smeuïge, grappige en knellende anekdotes. Schmidt was geen kat om zonder handschoenen aan te pakken en gooide te pas en te onpas haar kont tegen de krib. Toen ze zich met tegenzin tot de redactie voegde van Opzij, was dit haar eerste bijdrage voor het blad:
"Er bestaat geen mannelijke overheersing. Het is net andersom. De vrouw overheerst. Zij heeft de man tot een werktuig gemaakt en tot haar willige slaaf. Zij is de uitbuitster." (p. 325)
Dat ze niet populair werd binnen de feministische beweging, interesseerde haar niks. Juist niet. Op latere leeftijd schreef ze:
"Ik wil overal wat van snoepen, overal te gast zijn en nergens bijhoren. Dat is mijn vrijheid." (p. 363)
Daaruit spreekt de drang authentiek te willen zijn, ook al betekende dat bij Schmidt tevens lastig en nukkig zijn. Of dat mag als je een heel grote mevrouw bent, laat Van der Zijl ter beoordeling aan de lezer. De biografie van Annie M.G. Schmidt is een prachtig werk dat mijn zin in méér biografieën aangewakkerd heeft.

Oskar und die Dame in Rosa. Eric-Emmanuel Schmitt

2011-03-29T21:43:00.008+02:00

"Das ist eine Legende. Die sollten wir miteinander nachspielen, du und ich. Also, vor allem du. Von heute an wirst du jeden einzelnen Tag so betrachten, als würde er zehn Jahre zählen."

"Zehn Jahre?"
"Ja. Ein Tag is gleich zehn Jahre."
"Also, dann werde ich in zwölf Tagen hundertzwanzig sein!"
"Ja. Kannst du dir das vorstellen?"
Oma Rosa hat mir einen Kuß gegeben und dann ist sie weggegangen. (p. 38)

In Berlijn las ik afgelopen september Monsieur Ibrahim und die Blumen des Koran van Eric-Emmanuel Schmitt. Een ontroerend relaas tussen een joods knaapje en wijze, oude moslim. In mijn koffer vol herinneringen stopte ik ten langen leste Oskar und die Dame in Rosa van dezelfde schrijver.

Oskar is een jongetje van tien dat kanker heeft. Hij ligt in het ziekenhuis en weet dat hij niet meer beter wordt. Samen met oma Rosa denkt hij na over zijn vragen. Ze zegt hem elke dag een brief aan God te schrijven. Dan zal hij minder eenzaam zijn. Oskar gelooft niet in God. Toch probeert hij het. En Oskar en oma spelen een spel waarin Oskar elke dag tien jaar ouder wordt. Intussen is Oskar verliefd op Peggy Blue, een meisje uit het ziekenhuis.

Oskar schrijft de elf dagen daarna een brief aan God: over zijn pubertijd, over zijn midlife crisis en ouder worden. Oma Rosa leert hem met humor de waarde van het leven. En dan voelt hij zich zo oud en moe, dat Oskar weet zijn leven geleefd is.
"Lieber Gott, hundertzehn Jahre alt. Das ist 'ne Menge. Ich glaub, ich fang zu sterben an. Oskar" (p. 103)

Oskar und die Dame in Rosa is bijzonder mooi en aangrijpend. Juist door de opzichtige tranentrekkers weg te laten, raakte het verhaal me met volle kracht. Ik geef toe, ik schreide er wat van.

Boekenweek: een kruiwagen vol biografietips

2011-03-24T21:31:00.013+01:00

Tijdens mijn studententijd besteedde ik het liefst al mijn geld aan boeken. Maar ja, van een studiebeurs van vierhonderd gulden en mijn zaterdagbaantje bij de post moest eerst mijn kamer, eten en een winterjas worden betaald. Armoe troef en hooguit geld voor wat tweedehandjes bij Twaalfmorgen.

Eéns per jaar stond ik mezelf toe zomaar een boek te kopen, nagelnieuw en slechts ter vermaak. Dat was tijdens de boekenweek. Ik voelde me als een kind in de snoepwinkel en koos een boek dat me het allermooist leek. Die traditie heb ik in ere gehouden.

De boekenweek staat dit jaar in het teken van Curriculum Vitae - geschreven portretten. Pas laat heb ik biografieën ontdekt en me tegelijk voorgenomen die veel meer te gaan lezen. De levensverhalen van hele grote dames en heren zijn lessen in respect en wijsheid. Ik leer ervan en besef steeds hoe belangrijk het is te vertrouwen op mijn eigen koers.

Omdat het boekenweekthema uitnodigt een biografie te kopen, vroeg ik op twitter naar de gouden tip. Dat leverde binnen een uur dit prachtige en veelkleurig lijstje op:

Muhammad Ali - King of the World
Bill Clinton - Mijn leven
Sergej Diaghilev - Een leven voor de kunst
Michael J. Fox - Lucky Man (niet-eensgezinde aanrader)
Guus Hiddink - Saint Gus
Nelson Mandela - Lange weg naar de vrijheid
Harry van Raaij - Vader en voorzitter
John D. Rockefeller Sr. - Titan: The Life Of
Keith Richards - Life
M. Vasalis - Een biografie

De komende tijd kan ik vooruit. En wat ik vandaag kocht? Nelson Mandela. Omdat die al veel eerder op mijn nachtkastje had moeten liggen.

Elf. Daniël Rovers

2011-03-06T11:01:00.007+01:00

'Zo lang hij zich kon herinneren had zijn leeftijd hem altijd hogelijk verbaasd. Hij, zeven jaar? Hij, zestien jaar, hij zevenendertig? Oud worden was een tamelijk lange omweg naar de kindertijd, en als volwassene ging het erom het spelplezier van weleer terug te vinden; het boodschappenkarretje van Delhaize moest je met hetzelfde plezier over de supermarkttegels duwen waarmee je vroeger op je crossfietsje in november over de bestoppelde akker van een maïsveld reed. Het was haalbaar, dit terug-naar-de-verloren-tijd-ideaal, je moest er alleen verdomd hard voor werken.' (p. 149-150)

Als ik start een boek te lezen, tracht ik mezelf te bedwingen en niet de achterkant te lezen. Een boek moet voor zich spreken en niet half verraden worden door de tekst op de achterkant. In dezen was het handiger geweest als ik dat wel gedaan had. Nu begreep ik pas op het allerlaatste moment dat de elf personages die beschreven worden in elf hoofdstukken uit Elf van Daniël Rovers de vrienden van de verteller zijn en dat dat hun onderlinge relatie is.

Het uitgangspunt van de roman is mooi in zijn eenvoud. De verteller ziet tijdens een etentje met vrienden bij hem thuis in dat 'alle aanwezigen aan tafel er over enkele decennia niet meer - nooit meer - zouden zijn' (p. 155). Hij schrijft over alle elf een hoofdstuk. De hoofdstukken zijn uitstekend los van elkaar te lezen, wat dit boek geschikt maakte voor mij in de drukke verkiezingsmaand.

Het zijn mooie verhalen, herkenbaar want over generatiegenoten en tegelijk met weinig emotie, zakelijk geschreven. Rovers heeft een opvallend constante schrijfstijl, wat ik bij andere jonge romandebutanten vaak vind ontbreken.

Wat is nu mijn eindoordeel? Ik weet het niet. Het boek is technisch en literair in orde en toch denk ik dat ik het volgende week vergeten ben. Het heeft me niet geraakt. Dat zegt wellicht niks over Elf en meer over mijn eigen platgeslagenheid door de afgelopen maand. Laat Rovers blijven schrijven, dan oordeel ik graag opnieuw.

Clausewitz. Joost de Vries

2011-01-23T08:45:00.014+01:00

'Remt zag het lichtje heen en weer hobbelen, over het zand, en zag het recht op hem afkomen. De sigaret was een kleine, gedrongen man. Langzaam kon Remt de details onderscheiden; hij had dik krullend haar dat inmiddels grijs was, en een gerimpelde zongebruinde huid, perkament. Het leek hem een echte Griek.
De man liep mank, Remt merkte dat hij zich even inhield, alsof hij twijfelde of hij wel echt naar hem toe zou komen. Uiteindelijk liep hij door totdat hij pal voor Remt stond.
- Goedenavond, zei Remt, in het Engels.
- Goedenmorgen liever, zei de man terug.' (p. 182)

Je bent in 1983 geboren, studeert journalistiek en geschiedenis en schrijft daarna een boek. Dan verschijnt er een recensie in de NRC waarin je wordt vergeleken met Mulisch. Wat?!
Dat overkwam Joost de Vries met zijn boek Clausewitz. Een eervoller compliment is voor een debutant ondenkbaar, maar hemel, welke druk legt het op je schouders? In de categorie 'moderne grillen' was de nieuwsgierigheid van Perron 500 gewekt.

In Clausewitz onderzoekt promovendus Modderman, alias Neus, het leven van schrijver Ferdynand LeFebvre, die jaren geleden in het niets verdween. Aanvankelijk wil hij zich er gemakkelijk vanaf maken door een gevonden onbekende studie over te typen en een briefwisseling tussen LeFebvre en zijn vader in de bijlagen te stoppen. Dan vraagt zijn beste vriend de uitgever aan hem een boekje te schrijven. Neus gaat op tocht langs alle nog levende cultfiguren uit de kring van LeFebvre. Dat mondt uit in bonte verzameling van levensverhalen waarbij de promovendus de scherpe lijn tussen feit en fictie ten slotte zelf verliest.

Debuutromans van jonge schrijvers - mits van enige basiskwaliteit - vind ik buitengewoon fascinerend. De Vries lijkt álles te geven wat hij in zich heeft. Tot halverwege het boek leidt dat tot onevenredig ingewikkelde verhandelingen en moeilijke woorden. Dan slaat het taalgebruik om, lijkt De Vries zich ontdaan te hebben van de balast en wordt de toon relaxter, de schrijfstijl soepeler. Die onbalans wordt ruimschoots gecompenseerd door het jonge-hondenenthousiasme dat van het boek spat.

Wat ik mooi vind, zijn de foto's. Haast onopvallend en getroffen. Mag dat in een roman? Ja hoor. En dan de intertekstualiteit. De hoofdpersoon heet bijvoorbeeld T.S.E. Modderman. De initialen van T.S. Eliot? In de geciteerde brief van Ditrich Ernst zur Lahn gebruikt De Vries geen hoofdletters bij topografische bijvoeglijke naamwoorden: '...franse scherpschutter [...] russisch vuur...'. (p. 143). Een verwijzing naar Mulisch die dat ook systematisch weigerde?
Deze literaire verwijzingen en de verhalen uit de geschiedenis vermengd met aardse termen als 'linkse hobby' (p. 204), maakt dat Clausewitz literatuur van de nieuwe generatie is met een historisch besef als stevig fundament.

Karakter. F. Bordewijk

2011-01-16T13:38:00.010+01:00

"'Wat moet dat?' gromde de oude.
'Wat moet dat met u,' brieste Katadreuffe terug, eensklaps een waanzin nabij. 'Vanmorgen heeft mijn faillissement gediend, dat weet u toch hè?, u zelf houdt u wel buiten schot, u stuurt er alleen maar die ploert van een Schuwagt op af. Die moet uw smerige zaken opknappen, en uw zoon mag bengelen. Dat zou een reusachtige grap zijn geweest. Maar het is u niet gelukt, dat weet u toch, hè?, dat ik vandaag sterker was dan u?'"(p. 168)

Ruim vijf jaar geleden richtten we met een groepje studievrienden Perron 500 op. Officieel om gemiste literaire klassiekers te lezen, maar de waarheid is dat we elkaar niet uit het oog wilden verliezen na ons afstuderen. Mijn favoriete hoogleraar André Hanou, die op de universiteit regelmatig aan onze tafel aanschoof om smakelijke verhalen te vertellen, mailde me later: 'Blijf elkaar zien. Jullie zullen elkaar later nog hard nodig hebben.'

Ter viering van ons eerste lustrum lazen we Karakter van Bordewijk én bezochten we afgelopen week de toneeluitvoering in de stampvolle Stadsschouwburg van onze stad Nijmegen.
En is dat nou wat, zo'n vertoneling van een der grootste klassiekers uit onze vaderlandse literatuur? Ja. Dat is geweldig. Met een perfecte cast, verfijnde entourage én de letterlijke teksten uit het boek, was het ademloos genieten. Toen de zaallichten tijdens het applaus ontbrandden, bleken we de acteurs andersom ook te verrassen. Verbaasd zagen ze de negen - naar verhouding - jonge, enthousiaste gasten op de eerste rij. Ik besefte: we hebben elkaar vastgehouden. Over vijf jaar vieren we ons tweede lustrum. Dat is zeker.

Karakter speelt nog een maand, onder meer op 25 januari in Veldhoven. Ga dat zien!

Je hebt het niet van mij, maar… Een maand aan het Binnenhof. Joris Luyendijk.

2010-12-26T21:35:00.005+01:00

“Stel dat je na de val van het vorige kabinet begin 2010 de verkiezingsprogramma’s had bestudeerd en op basis daarvan je stem uit had gebracht. En stel dat je daarna slechts twee keer Haags nieuws tot je had genomen: bij de verkiezingsuitslag, en daarna de aankondiging van het regeerakkoord.
Wat had je dan eigenlijk gemist?” (p. 97)

Natuurlijk kan ik zeggen: pfff… ik weet wel zo’n beetje hoe het daar gaat en Je hebt het niet van mij, maar… van Joris Luyendijk links laten liggen. Onzin. Ik heb genoeg verhalen uit eerste hand gehoord en af en toe zelf mogen binnenkijken, maar hoe het er echt aan toegaat op het Binnenhof?

Luyendijk liep een maand rond op het Binnenhof om daar met zijn antropologische bril naar de intermenselijke verhoudingen te kijken. Hij onderscheidt vier groepen: de lobbyisten, de politici, de voorlichters en de journalisten. Hoewel de functies verschillend zijn, blijken de poppetjes onderling uitwisselbaar. In een afgebakend krachtenveld zijn de vier soorten geheel afhankelijk van elkaar om hun werk goed te kunnen doen.

Bewust naïef en vermakelijk schrijft Luyendijk wat hij ziet. Niet om een volledig beeld te schetsen, slechts als tijdelijke waarnemer. Ik kijk graag over zijn schouder mee. En ooit ga ik deze conclusie zelf ter plaatse toetsen: “Je bent in Den Haag voortdurend aan het onderhandelen, met anderen en met je eigen geweten – als je dat hebt.” (p.100)

Modern spreekwoordenboek. Elk nadeel heeft zijn voordeel en 2499 andere spreekwoorden. Van Dale

2010-12-03T13:17:00.007+01:00

'De weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens al neemt men zich het goede voor, men vervalt gemakkelijk weer tot de zonde, talloze goede voornemens worden nooit gerealiseerd' (p. 200)

De plaatjes op de lagere school herinner ik me nog: een keurige man met een hoed in zijn hand of een hond in een pan op tafel. Spreekwoordenles. En intussen leerden we de deugden van het leven. Hoe enthousiast ik toen de spreekwoorden oefende en mijn woordenschat ermee verrijkte, zo onthand voel ik me nu als ik ze in mijn taal wil verweven. Slechts flarden schieten door mijn hoofd ...doe een ander niet... ... kwaad kersen eten...

In Berlijn bewonderde ik afgelopen september Nederlandse spreekwoorden van Pieter Bruegel de Oude. Zeker 76 spreekwoorden verwerkte hij in het humoristische schilderij; een beroemde voorloper van de klassieke schoolplaten. Slechts twaalf spreekwoorden wist ik uit het werk te destilleren. Juist. Opgeleid in de Letteren en Kunsten blijk ik een cultuurbarbaar.

Het Modern spreekwoordenboek van Van Dale (samengesteld door Ton den Boon) is een luchtig spreekwoordenboek. Niet uitputtend, wel toegankelijk. Precies wat ik zocht. Zowel de traditionele als moderne spreekwoorden zijn erin opgenomen, voorzien van een deugdelijke uitleg. Helemaal handig was het geweest als spreekwoorden met gelijke betekenissen naar elkaar zouden verwijzen.

Met een lach en menig aha-erlebnis zwerf ik door het boek en neem me voor mijn taal te verluchten met spreekwoorden als wie zijn neus schendt, schendt zijn aangezicht en spottershuisjes branden licht. Of plavei ik met dit voornemen mijn weg naar de hel?

De patatbalie. In het spoor van de verkiezingskaravaan. Bart Chabot

2010-10-17T11:13:00.005+02:00

‘Zij zaten in het landsbestuur of waren op weg daarbij betrokken te raken, de een wat vlotter dan de ander. En ik? Wat was mijn bijdrage aan ‘het geheel’? Ik was de sidekick, op tv. En stond urenlang te wachten op een van hen, Job of Alexander of Emile, of op een van hun woordvoerders in de Patatbalie, die door sommige ingewijden ook wel als de Tippelzone werd aangeduid. Ja ik was goed bezig, maar niet heus.’ (p. 176)

Tijdens alle verkiezingscampagnes schieten ze als paddenstoelen uit de grond: politieke statements verhuld in dagboekvorm van politici en journalistieke ooggetuigenverslagen die in het gunstigste geval voorzien zijn van enig historisch perspectief. Vandaag actueel, morgen goed voor de recyclingfabriek. Niet dat het genre daardoor slecht is, het dient alleen - net als de krant - rap gelezen te worden.

De patatbalie van Bart Chabot is zo’n boek. Een lichtvoetige blik van een politieke buitenstaander die het landelijk campagnegeweld in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen relativeert tot proporties die passen bij onze Nederlandse dorpspomp. Hij beschrijft was hij van dichtbij ziet met een subjectiviteit van het prettige soort.

De patatbalie verschilt in twee opzichten van andere boeken in dit genre. Op de eerste plaats is Chabot een man van de letteren. Hij is thuis in het literaire vocabulaire waarmee hij zich gemakkelijk onderscheidt van de journalisten-schrijvers. Ten tweede blijkt zonder veel woorden dat Chabot intussen weet dat zijn gezondheid hapert. Hij vraagt zich wat melancholisch af wat hij doet tussen al die politici en hoever hij afgedwaald is van wat hij echt nodig heeft.

‘Een windmolentje en opstijgende ballonnen, daar moest ik het mee doen.
Veel soeps was het niet. Kon ik daarmee toe, de rest van mijn leven?
Ik vermoedde van wel.’ (p. 218)

Nooit verleden tijd. Lex Lesgever

2010-10-10T18:37:00.005+02:00

'Schreeuwende soldaten die aan iedere man vroegen: 'Jude?' Wie met 'ja' antwoordde werd meegenomen en op het Jonas Daniël Meijerplein bij elkaar gedreven. Daar werden ze in rijen op hun knieën gedwongen, met de handen omhoog, alsof ze de grootste boeven waren - mensen die waarschijnlijk nooit een vlieg kwaad hadden gedaan.' (p. 29)

Amsterdam. De stad waarvoor ik korte tijd werkte, waar ik vakanties doorbracht en nog steeds graag rondfiets om inspiratie op te doen. Amsterdam waar veel Joden woonden die verdwenen in de Tweede Wereldoorlog, afgevoerd werden naar vernietigingskampen. Hoewel de littekens zichtbaar zijn in de stad, heb ik mijn verhouding met Amsterdam nimmer kunnen verbinden met dat oorlogsverleden.

Nooit verleden tijd is het levensverhaal van het Joodse jongetje Lex Lesgever dat tijdens de oorlog zijn hele familie verloor. Zelf wist hij ternauwernood uit handen van de Duitsers te blijven door een zwervend bestaan in Amsterdam te leiden en later door definitief onder te duiken buiten de stad.
Lesgever vertelt zijn wonderlijke verhaal zonder opsmuk of sentiment en de penvoerder schrijft zonder een al te uitgebreide woordenschat. Rechttoe, rechtaan. Dat hindert niet. Sterker, juist de rauwe stijl maakt het boek indringend. Wat telt is dat dit verhaal is vastgelegd, want teveel gingen er verloren.

En die verbinding? De straten uit het boek, de gebouwen, die ken ik, daar ben ik geweest. Lesgever is erin geslaagd zijn Joodse Amsterdam uit de Tweede Wereldoorlog te verbinden met het mijne in het heden. Zijn verhaal wordt nooit verleden tijd.

Monsieur Ibrahim und die Blumen des Koran. Eric Emmanuel Schmitt

2010-10-03T14:01:00.003+02:00

'Warum lächelst du nie, Momo?' fragte mich Monsieur Ibrahim. Diese Frage traf mich wie ein Faustschlag ins Gesicht, ein Tiefschlag, auf den ich nicht vorbereitet war.
'Lächeln ist nur für reiche Leute, Monsieur Ibrahim, das kann ich mir nicht leisten.' Sicher um mich zu ärgern, fing er an zu lächeln.
'Meinst du vielleicht, ich bin reich?' (p. 29)

Uitgeverij Fischer heeft een mooie serie literaire meesterwerken op A6-formaat uitgegeven. Ideaal voor Berliners die in de U-bahn een boek willen lezen. Dat zijn er velen en voor drie weken hoorde ik daarbij. Het dunste werk uit de serie is het korte verhaal van Eric-Emmanuel Schmitt: Monsieur Ibrahim und die Blumen des Koran.

Monsieur Ibrahim is 'den Araber von der Ecke'. Niet dat hij werkelijk een Arabier is; hij wordt zo genoemd omdat hij een stampvol winkeltje in een Parijse buurt heeft dat alles verkoopt en altijd open is. In die buurt woont Moses, een joodse knaap van elf. Hij denkt dat monsieur Ibrahim niet in de gaten heeft dat hij eten steelt, maar der Araber weet alles. Hij bekommert zich om Momo en de twee raken bevriend. Monsieur Ibrahim leert Momo deugden en wat geluk is. Als die vraagt hoe hij dat allemaal weet, antwoord Monsieur Ibrahim steevast: 'Ich weiß, was in meinem Koran steht.'

Monsieur Ibrahim und die Blumen des Koran is en liefdevol, ontroerend verhaal dat met weinig woorden alles zegt. En daar hoef ik niet veel woorden aan vuil te maken.

Haar naam was Sarah. Tatiana de Rosnay

2010-09-14T22:00:00.008+02:00

"Niemand wilde het haar vertellen. Niemand wilde het uitleggen. Ze had er een hekel aan als een klein kind te worden behandeld. Een hekel aan de gesprekken die op fluistertoon verdergingen als zij de kamer binnenkwam.
Als ze het haar hadden verteld, als ze haar alles hadden verteld wat ze wisten, zou dat deze dag dan niet gemakkelijker hebben gemaakt?" (p. 56)

Boeken die maanden op grote stapels in de boekhandel om aandacht schreeuwen en hoog in de bekende lijstje prijken, negeer ik doorgaans. Als de hype voorbij is en men praat er dan nóg over, word ik nieuwsgierig. Anders ging het bij Haar naam was Sarah van Tatiana de Rosnay. Het waarde rond in de familie en landde op mijn nachtkastje.

Een zoektocht naar een joods kind dat de Tweede Wereldoorlog overleefde, vormt de rode draad van het verhaal. Verleden en heden en twee families raken langzaam vervlochten met elkaar door het speurwerk van journaliste Julia. Een mooi gegeven.

Als een boek over de wreedheden uit de Tweede Wereldoorlog verhaalt, is het niet automatisch een goed boek. Anders gezegd: de Tweede Wereldoorlog mag niet misbruikt worden om werk van een zwakke schrijver op te stuwen.

"Opnieuw voelde ik hoe zwaar de wereld om me heen woog," laat De Rosnay de journaliste tegen haar lezers zeggen (p. 172). Een verhaal moet op zichzelf indruk maken, niet door pathetisch te blijven roepen dat het allemaal zo verschrikkelijk is. De Rosnay legt daarbij alles uit en stapelt herhaling op herhaling. Het fragment waar mijn artikel mee begint, is typisch voor de schrijfstijl van De Rosnay. Het boek had de helft aan bladzijdes gehad en twee keer meer kracht als de herhalingen geschrapt waren.

Onderschat De Rosnay haar lezerspubliek of kan ze zelf niet beter? Ik vermoed het laatste. Bij fouten als volgt, verliest mijn ruimhartigheid het van ergenis:
"Ze hoorde steeds meer verhalen over de kampen. Ze begon te begrijpen dat ze allemaal dood waren. Dat geen van hen terug zou komen. Maar toen de overlevenden terugkwamen..." (p. 66)

Blijven lezen over de verschrikkingen uit de Tweede Wereldoorlog is goed. 'Opdat wij...' u weet het. Gelukkig kent de oorlogsliteratuur juweeltjes die Haar naam was Sarah overbodig maken.

Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht. Mark Haddon

2010-08-29T11:16:00.007+02:00

"De regel om priemgetallen te vinden is heel eenvoudig, maar niemand heeft ooit een eenvoudige formule bedacht om te bepalen of een heel groot getal een priemgetal is of wat het volgende priemgetal is.
Priemgetallen zijn wat er overblijft als je alle patronen weghaalt. Volgens mij zijn priemgetallen net als het leven. Ze zijn heel logisch, maar je komt nooit achter de regels, zelfs al zou je nergens anders meer aan denken." (p. 24)

Wat is de aantrekkingskracht van een roman als je door de boekhandel loopt? Allemaal knipogen ze: Hallo! Koop mij! Let maar eens op hoe vaak je een titel ziet met het woord 'zwart' erin. Nooit. Uitgevers weten dat dat niet verkoopt.
Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht van Mark Haddon springt direct in het oog. Het rood, de autootjes, de afwijkende afmeting en uiteraard de titel. Niets menselijks is mij vreemd: ik wil weten wat er gebeurde in die nacht. Mysterie!

Christopher Boone is een jongen die alle landen van de wereld en hun hoofdstad kent en een mirakel in wiskunde is. Hij vindt mensen verwarrend omdat ze veel zeggen zonder woorden en metaforen gebruiken: "Ik vind dat het een leugen zou moeten heten want een draak lijkt niet op een film en mensen krijgen geen hoedje als ze schrikken." (p. 29)
In zijn wereld is structuur van levensbelang. Als Christopher op een nacht de hond van de buren aan een riek geregen vindt, gaat hij op onderzoek uit. Dat levert een avontuur op dat in Christophers leven chaos brengt en hij ontdekkingen doet die zijn vader uit liefde voor hem verborgen hield.

Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht is een prachtig, ontroerend boek dat me leert verplaatsen in de leefwereld van mensen met autisme. Haddon balanceert met zijn eendimensionale schrijfstijl op de grens van simplisme en aanvaardbaarheid. En is dat niet precies waar hij me mee wil confronteren?

Het gelijk van Heisenberg. Frans Pollux

2010-08-18T21:58:00.009+02:00

"Toen noemde iemand mijn achternaam.
'Smaakt de soep?'
Ik wilde achter me kijken welke kennis toevallig dezelfde dag en hetzelfde tijdstip had uitgekozen om een - en dan ook nog net toevallig deze - alpentop te bestormen, maar de stem sprak zacht: 'Nee, draai je niet om, Syris. Je kent me niet.' Hier liet de mannenstem een mysterieus bedoelde pauze vallen. 'Ik ken jou ook niet, maar ik weet wie je bent.'
Ik hoorde meteen dat ik met een aansteller van doen had." (p. 106)

Tijdens een vakantie waarin inlands (hemel-) water de boventoon voerde, las ik Het gelijk van Heisenberg van Frans Pollux. Een boek dat zich afspeelt op zee, verdraag ik bijzonder slecht. Water over land kan me niet genoeg stromen. En stromen doet het, kolken, razen. Een surrealistische beleving tussen heden en toekomst, mogelijk en fantastisch, dichtbij en veraf.

Dichtbij betekent zowel de plaats waar de roman over extreme marktwerking en neoliberalisme zich afspeelt (Venlo, Grubbenvorst), als gevoelsmatig. Pollux en ik groeiden op een afstand van 60 kilometer van elkaar op en zijn even oud. Ik lees in zijn boek mijn taal; in zinsbouw, in details als "Ze stond boontjes te breken in de keuken." (p. 212), "een vervelende nasmaak in mijn mond die ik normaal alleen van Bavaria krijg..," (p. 233) en "luister makker..." (p. 250). Het is een dichtbij van het soort waarmee je een avond in de kroeg hangt en Kronenbourg 1664 drinkt. Herkenbaar en in de context van het boek tegelijkertijd unheimisch.

Pollux is in zijn debuutroman niet bescheiden. Hij vliegt, zonder schroom er het grootste van het grootste bij te halen, hier en daar enthousiast uit de bocht. De verknipte verhaallijnen passen als een knappe puzzel en laten geen onaffe uiteindes na. De intertekstualiteit spat van het boek, waarin 1984 van Orwell en De meester en Margarita van Boelgakov mij het meest in het oog springen.

Het gelijk van Heisenberg is met ambitie geschreven. Zo hoort dat. Blijf trouw aan je afkomst, doe groot en word groot.

Hoe ik nimmer de Ronde van Frankrijk voor min-twaalfjarigen won [en dat het me spijt]. Ivo Victoria

2010-07-25T12:05:00.011+02:00

"Soigneer uw haar. Een mens is het verplicht aan zijn talent. Mensen vragen mij weleens waar ik dat talent en die vista vandaan heb. Ik weet het niet. Het is er altijd al geweest..." (p. 113-114)

Vroeger, als ik samen met mijn vader naar de Tour de France keek op warme zomernamiddagen, wist ik het zeker. Dat kan ik ook. Zet mij maar op mijn kinderfietsje aan de start en ik pedeleer soepel mee. Pa hielp me fijntjes uit de droom en daar bleef het bij.

Hoe ik nimmer de Ronde van Frankrijk voor min-twaalfjarigen won [en dat het me spijt] van Ivo Victoria is het relaas van het 't venteke Victoria bij wie de fantasie wel op hol slaat bij de gedachte aan meefietsen in de Tour. Zijn goedgelovige vriendje Dries maakt hij deelgenoot van zijn geheim dat hij de Ronde van Frankrijk voor min-twaalfjarigen meefietst en etappe na etappe wint. "Ik hoef die publicitaire aandacht niet zo nodig. Ik wil nog een gewone jeugd kunnen hebben. Dat begrijpt Dries." (p. 14)

De romanpersonage Victoria verzint een prachtig leven bijeen. Hij gaat het maken, hij heeft de talenten, al het andere is te min. Het enige talent wat hij werkelijk blijkt te hebben, is dat van een notoire opschepper.

Hoe ik nimmer... is een vlot vertelde roman en voorzien van heerlijke Vlaamse humor tegen de achtergrond van een grauw Belgisch dorp. Ideaal boek voor juli-avonden als de heren van de Tour de France hun ambitie onderwijl echt waarmaken.

Miss Dahls heerlijkheden. Sophie Dahl

2010-06-22T15:27:00.003+02:00

"Kastanjesoep met paddenstoelen. Dit doet me altijd denken aan kerstdiners in deftige hotels. Misschien is het de sherry die herinneringen oproept aan dametjes met blauwe kleurspoelingen in strak gestoffeerde leunstoeltjes."

Een kookboek komt bij mij nogal spits. Als de sfeer van het boek niet klopt, kook ik er nog geen spiegelei uit. De foto's - een kookboek zonder foto's is bij voorbaat kansloos - de kleuren, opmaak en woordgebruik; alles bijeen moet de sfeer scheppen die ik in de keuken en aan tafel wil bereiken en in de gerechten wil terugproeven. Een goed kookboek nodigt uit tot boodschappen doen bij fijne zaken, terugtrekken in het hart van het huis en de tijd en wereld eromheen vergeten.

Naast sfeer is receptuur van belang. In mijn geval met zo min mogelijk vlees en met (ouderwetse) ingrediënten van het seizoen. Geen ingewikkelde friemels, maar basale, verse ingrediënten die voor krachtige, uitgebalanceerde smaakcombinaties zorgen.

De recepten uit Miss Dahls heerlijkheden wil ik koken van A tot Z. Het boek is fris, op-en-top Brits en sfeervol. Helder opgebouwd en gelardeerd met smeuïge verhalen uit Dahls leven als plussize-topmodel.
Uit de receptuur blijkt dat Dahl gewend is te koken zonder vlees, de heerlijke vleesgerechten niet te na gesproken. De indeling naar seizoen maakt het makkelijk een keuze te maken. Wat dacht je van zomerse avocadosoep met koriander of linguine met tomaat, citroen en krab? Eton mess met rabarber toe, maakt het feest compleet.

Een schitterend gebrek. Arthur Japin

2010-05-17T12:44:00.004+02:00

'De rede biedt ons vele mogelijkheden tegelijk. De intuïtie kiest daaruit feilloos de beste. Wanneer je dit onthoudt kun je je niet meer vergissen en zul je altijd de juiste keuze maken.'
'Altijd?'
'Altijd!'
'Ook in hartszaken?'
'Daarin juist! Doe toch niet zo onnozel. Ach, het is zo simpel en toch kunnen mensen een heel leven leven zonder het te zien.'
(p. 145-146)

Elk woord dat ik besteed aan Een schitterend gebrek, doet slechts afbreuk aan de pracht ervan. Superlatieven volstaan niet, evenmin als een poging tot het weergeven van de essentie van de roman. Dat ik de wereld om me heen vergeet en nu zonder woorden ben, gebeurt me zelden. Laat dit de standaard zijn voor Nederlandse literatuur van de 21e eeuw.

Ode aan de bieb

2010-05-11T23:04:00.005+02:00

Mijn grootouders kozen op hun bejaarde leeftijd de ideale locatie uit om nog ouder te worden. Niet het bejaardenhuis, welnee. Ze voelden zich stads en hip, dus het werd in 1999 de hoogste toren van Eindhoven, midden in de binnenstad.

Opa vond het heerlijk dat de bibliotheek in de Witte Dame zijn buurman was. Op dinsdag stiefelde hij erheen, nam de tijd en keerde met een stapeltje literatuur weer terug. Niet tot onverdeeld genoegen van oma, die bij tijd en wijle mopperde: "Je zit maar in je boek te kijken!"

Van opa heb ik mijn liefde voor literatuur. We hadden het over Reve, Wolkers en Mulisch. Ook orf ik zijn falend beeldend geheugen. Halverwege De ontdekking van de hemel vroeg ik hem waar het over ging. "Och, 'k weet het niet precies na te vertellen, maar het is heel mooi," repliceerde hij.

Terwijl opa lid van de bieb van Onze Lieve Heer werd, ontdekte ik bij toeval zijn bieb. En dat was een goed treffen. De tijd dat het er muf ruikt, te donker is en je onverhoopt een oude boterham met pindakaas in je geleende boek vindt, is voorbij. De bieb in de Witte Dame is fris als Eindhoven zelf. En sinds kort hebben ze weer een Hermens in het ledenbestand.

Belangrijke voorwerpen en... Leanne Shapton

2010-04-16T10:28:00.007+02:00

Belangrijke voorwerpen en persoonlijke bezittingen uit de collectie van Lenore Doolan en Harold Morris, inclusief boeken, kleding en sieraden. Zaterdag 14 februari 2009, New York. Veilinghuis Strachan & Quinn. Leanne Shapton.

"Lot 1051. Een antieke taartschep. Een antieke, verzilverde taartschep met daarin gegraveerd de woorden 'Bravo Buttertart'. 22,9 cm lang. $50-60." (p. 22)

Een traditionele veilinggids beeldt alle stukken af die op de veiling worden aangeboden met omschrijving en indicatie van de waarde van het schilderij, meubel of wat dan ook. Zo kunnen geïnteresseerden zich oriënteren op de veilingstukken. Belangrijke voorwerpen en... is zo'n gids. Dacht je. Het is een waanzinnige roman die aan de hand van foto's, briefjes, boeken en verzamelde prullaria de liefdegeschiedenis van Lenore Doolan en Harold Morris vertelt.

Doolan en Morris ontmoeten elkaar op een Halloweenfeest in 2002. De liefde bloeit onstuimig tussen de taartenrecensente van de New York Times en de fotograferende globetrotter. Hoge pieken en diepe dalen. Maar let op, wat is er met de ex van Morris? Wie is 'H.' die blijft slapen bij Doolan?

Belangrijke voorwerpen en... is een liefdesepos naar mijn hart. Zonder schroom mag ik snuffelen in de spullen van dit liefdeskoppel en me deelgenoot weten van hun geheimen. Liefde in de uitverkoop. Of: Liefde (in de ui)t(v)e(r)koop. Eenmaal, andermaal, ik ben verkocht.

The Umbrella Man. Roald Dahl

2010-04-14T11:37:00.006+02:00

"Just then, a man came up to us. He was a small man and he was pretty old, probably seventy or more. He raised his hat politely and said to my mother, 'Excuse me. I do hope you will excuse me...'"

Roald Dahl is een held uit mijn kindertijd. Wegdromen bij de GVR, Matilda en De griezels. Pas enkele jaren geleden ontdekte ik dat Dahl ook voor volwassenen schreef. Mijn Britse taaldocent op Malta adviseerde me de korte verhalen te lezen. Prachtig taalgebruik en geschikt om de nuances van native speakers te leren. De 'Completely Unexpected Tales' gingen mee naar huis.

Bij Dahl weet je dat je moet opletten. De meester van het korte verhaal lokt je met een lieflijke omgeving nietsontziend in de val. En ik trap daar steevast in. Een aardige dame die een heks blijkt, een kantoorklerk die gruwelijke moorden pleegt of The Umbrella Man, - a real gentleman - die je zijn dure paraplu voor een pond verkoopt.

Heb je nog wel zin Dahl te lezen als hij je alsmaar op het verkeerde spoor zet? Jazeker. Als een echte Brit doet hij dat in stijl. Zijn warme knipoog aan het eind van het verhaal, doet me Dahl alles vergeven.

Boven is het stil. Gerbrand Bakker

2010-04-04T22:16:00.004+02:00

'Het is halfelf in de ochtend. Het regent uit een laaghangend wolkendek. Zoals gewoonlijk zaten de weermannen er gisteren naast. De lamp in de keuken brandt. De kromme es glimt, de bonte kraai zit ineengedoken op zijn tak. Zo nu en dan schudt hij zijn veren op zonder zijn vleugels uit te slaan.' (p. 114)

Helmer heeft zijn vader naar boven gedaan. De man is oud en zit hem al jaren in de weg. Op een vochtig kamertje, met uitzicht op de bonte kraai, kan hij zijn laatste maanden slijten. Beneden richt Helmer, dan 55, voor het eerst zijn eigen leven in.
Na de vroege dood van zijn tweelingbroer Henk, heeft Helmer het melkveebedrijf van zijn vader overgenomen. Helmer realiseert zich nu dat hij die keuze niet zelf heeft gemaakt, nee eigenlijk nooit zelf wat gekozen heeft. Behalve zijn twee ezels.

Boven is het stil van Gerbrand Bakker is een ronde, prachtig gelaagde vertelling. Het beschrijft de worsteling van een traditioneel opgevoede man van middelbare leeftijd die met verlies, verdriet, zijn identiteit en moderniteiten leert omgaan.

Typisch Nederlands, dat is Boven is het stil. En of ik daar nu zo dol op ben? Ik weet het niet. De traagheid, de somberheid, de leegte van het Noord-Hollands winterlandschap is benauwend. Of had ik het beter bij 30 graden in een malse weide kunnen lezen? Ja, dat is mijn advies. Wacht op de Nederlandse zomerzon en lees deze mooie literatuur.

Wees niet bang. Het levensverhaal van bisschop Tiny Muskens. Arjan Broers

2010-03-21T13:31:00.008+01:00

"... de verbondenheid met de geschiedenis, de traditie en de levenservaringen van de vroegere generaties verdwijnt. De grote vrijheid die wij hebben kan zo gemakkelijk richtingloos worden. Dan waaieren we alle kanten op, slechts gestuurd door ons eigen verlangen naar plezier en vermaak, zonder ons ergens op toe te leggen en de diepte in te gaan." (p. 357)

Wees niet bang, door oud-bisschop Tiny Muskens luchtig verteld aan Arjan Broers, is een dierbare biografie in mijn boekenkast. Een biografisch werk heeft al snel het kenmerk dat het over een markant figuur met een bijzonder levensverhaal gaat. Zo ook bij Muskens. Duidelijk behorend bij een groep, volgde hij zijn eigen koers. Dat inspireert.

Muskens vertelt over zijn leven dat begon in een eenvoudig boerengezin onder de rook van 's-Hertogenbosch. Na scholing en priesterwijding in het katholieke Brabant, zwierf hij de hele wereld over om vervolgens via Rome terug te keren naar zijn wortels in Brabant. Intrigerend is dat Muskens voortdurend wil weten welke ontwikkelingen zich in de samenleving afspelen en daar vanuit zijn roeping mee handelt. De tegendraadse voorbeelden zijn bekend: Muskens predikte al vroeg voor het gebruik van condooms tegen aids en het stelen van een brood door de allerarmsten.

Muskens' handelswijze komt voort uit groot vertrouwen en niet uit angst. "Als je oefent om vertrouwen te hebben in je eigen kracht en in de goedheid van veel mensen - en af en toe in je beschermengel - dan leef je gemakkelijker en ben je tot meer in staat" (p. 381). Ofwel: Wees niet bang.

De ontsluierde stad. Lodewijk Asscher

2010-02-25T21:50:00.004+01:00

Een jonge wethouder die een boek schrijft. Dat prikkelt de zinnen, want: kunnen wethouders schrijven? Heeft een Amsterdamse wethouder met een grote portefeuille daar wel tijd voor? Wel, ja en blijkbaar. Dat is prijzenswaardig.

Lodewijk Asscher beschrijft in De ontsluierde stad zijn afgelopen jaren als wethouder. Thematisch schetst hij zijn visie en beleid op het terrein van jeugd, onderwijs, georganiseerde criminaliteit en economie. Da's mooi. Maar voor wie? Voor een lezer met kennis van zaken gaan de hoofdstukken regelmatig kort door de bocht. Zijn gezinshulpplan is niet als eerste uitgevonden in Amsterdam, de Wallenaanpak is niet een verdienste van het bestuur alleen en nog lang niet af.

Voor een geïnteresseerde buitenstaander geeft het boek een aardig beeld, een mooie inkijk in een wethoudersleven. En slim als Asscher is, richt hij zich op die doelgroep. Vertel wat je bereikt hebt en wat je wil gaan doen de komende vier jaar. Met de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht, is zo'n boek sterk campagnemateriaal.

Het is waardevol dat een bestuurder zijn pen oefent en daarmee nadenkt over zijn handelen. Asschers boodschap is tot het laatste hoofdstuk: Handel naar je idealen, heb het over de kansen en oplossingen.

In het laatste hoofdstuk, waarin Asscher reflecteert op de PvdA, gaat het mis. Zoals een PvdA'er betaamt, praat hij de partij de put in. "De partij heeft zich de afgelopen jaren meer laten leiden door angst dan door hoop. In plaats van oplossingen werden problemen benadrukt, bedreigingen in plaats van kansen." (p. 138) Etcetera.
Asscher ondermijnt de kracht van zijn geloof in zijn idealen door de missers van de partij uit te kauwen. Dat is nergens voor nodig. Een jong, talentvol bestuurder heeft alle kansen te laten zien dat hij met optimisme aan een mooi Amsterdam werkt en daarmee een representant van zijn idealen en zijn partij is.

Taal is zeg maar echt mijn ding. Paulien Cornelisse

2010-02-07T14:04:00.004+01:00

"Dus wij zitten daar, en hij gaat zo van, "Ik vind dit niet kunnen," en dit en dat, en wij echt zo van: "Doe even relax!"" (p.127)

Taaltrends en -eigenaardigheden waarnemen is een lollige hobby. Wat zeg je nu eigenlijk en bereik je je doel ermee? Constructies als: 'een stukje empathie naar de burgers toe communiceren' behoren tot mijn persoonlijke favorieten. Totaal vaag en taalkundig krom.

Paulien Cornelisse en ik delen onze hobby, met het verschil dat zij haar waarnemingen perfect uitwerkte in Taal is zeg maar echt mijn ding. In luchtige, anekdotische sfeer beschrijft ze wat haar opvalt aan het Nederlandse taalgebruik onder jongeren, politici, de high society of Nederlanders op vakantie. Daarbij schroomt ze niet hand in eigen boezem te steken. Dat is precies wat dit boek anders maakt dan de gangbare taalpuristische werken die bij verschijnen al een zure lucht afscheiden.

Cornelisse en ik zijn van hetzelfde geboortejaar. Haar beleving van de taal van toen en nu zijn erg herkenbaar. Ga je mee met de tijd of blijf je woorden als 'lekkertjes', 'bakvis' en 'gaaf' gebruiken? Ik wel. Ouderwetse woorden zijn namelijk keigaaf.

Een paraplu voor het leven. Wilhelm Genazino

2010-01-17T17:37:00.008+01:00

'De ellende van de massa, zegt Susanne (ze zegt tot mijn verbazing echt: de ellende van de massa), is gebaseerd op het feit dat al die arme mensen hun hele leven geen belangrijke mensen leren kennen. Begrijp je?
Ik knik en drink ook wat water.
Al die Wenzels, Schrothoffs en Seidels (dat zijn de namen van haar collega's), zegt Susanne, kennen alleen maar andere Wenzels, Schrothoffs en Seidels, zo ontstaat enthousiasme voor het gemiddelde.' (p.79)

De hoofdpersoon van Een paraplu voor het leven is schoenentester. Tijdens zijn wandelingen door de stad doet hij wonderlijke observaties en raakt hij voortdurend verstrikt in zijn hersenspinsels. Hij vraagt zich af wat als eerste bij hem zal binnendringen, de gekte of de dood. Bovendien heeft hij zichzelf voor zijn eigen leven geen toestemming gegeven. Een zware last op zijn schouders bij alle simpele handelingen. Langzaam kantelt het leven van de schoenentester. Hij heeft geen zin meer nog langer een begluurder van zijn eigen leven te zijn.

Een paraplu voor het leven van Wilhelm Genazino leest als luieren in een hangmat. Vermakelijk, met scherpe observaties op zachte toon. Een diepe indruk maakt het boek niet. Over een poos ben ik het verhaal vast vergeten. Dat heeft alleen maar voordelen: over een paar jaar pak ik het boek met een glimlach weer uit de kast voor een luie zondagmiddag in de hangmat.

Eva. Carry van Bruggen

2010-01-02T13:37:00.007+01:00

"'Wat heb jij...?'
Ebner geeft antwoord.
'Ze is misschien niet gewoon... dat er zo openlijk... over die dingen gesproken wordt...'
'Zij...?!' Zó zou iemand een mes naar je toe kunnen gooien.
'Zij?! Zij moet wel de preutse spelen. Die mannengek... die flirt... die jongensgek... niet eens vertrouwd bij de jongens van de hoogste klas. Met mijn eigen man zou ik haar nog geen uur alleen willen laten...'" (p. 110)

Eva is jonge vrouw die als onderwijzeres op een lagere school werkt. Ze houdt het beeld hoog naïef en onschuldig te zijn. De lezer volgt Eva in haar warrige mijmeringen, die kaatsen tussen schaamte en vurige verlangens, en ontdekt dat het tegendeel waar is. Toch ziet Eva de zonzijde niet. Ze concludeert dat "het einddoel van alle wijsheid is het rustig tegemoetzien van de dood." (p. 222)

Eva (1927) van Carry van Bruggen is een tijdsbeeld van een zelfstandige joodse vrouw uit de gegoede burgerij tijdens het interbellum. Uit Eva blijkt dat Van Bruggen de literaire klassiekers kende en volgens de normen van de toonaangevende buitenlandse literatuur schreef. De norm die niet zoals tegenwoordig door de verkoopcijfers wordt bepaald, maar door literatuurcritici. En dat roept de discussie op over wat literatuur heden ten dage is. Vijftien jaar geleden bestempelde men Palmen en Hemmerechts nog als pulp, nu durven zichzelf respecterende critici aan types als Vuijsje met droge ogen een literatuurprijs te geven.

Een klassieker op z'n tijd plaatst het huidige literaire klimaat in een relatieve context. Ik ben benieuwd welke hedendaagse boeken de tand des tijds gaan overleven.

Het wereldje van Beer Ligthart. Jaap ter Haar

2009-12-26T23:57:00.004+01:00

Soms neem je een boek ter hand dat niet prominent op je wensenlijst staat. Sterker, dit boek stond jarenlang voor het grijpen, maar ik liep er met een boog omheen. Totdat je tijdens Kerst bij je ouders een stapel boeken opruimt. 'Bekroond met de gouden griffel', prijkt op de kaft van Het wereldje van Beer Ligthart van Jaap ter Haar. "Och" zei een familielid, "je leest het in een uur uit." Dus terwijl het kerstmaal op het vuur pruttelde, verdiepte ik me in het leven van Beer. Het kan verkeren.

Berend Ligthart, een onbezorgde puber die van voetbal houdt en de beste leerling van zijn klas is, raakt door een ongeluk blind. Zijn wereld stort in, maar al ras ontdekt hij dat hij juist zuiverder waarneemt zonder ogen. '... Beer richtte zijn leven van het zichtbare en lichamelijke op het geestelijke, het wezenlijke van het menselijk bestaan. "Weet je, Beer, ogen leiden ons vaak van de hoofdzaken af."' (p.107)
Dit jeugdboek uit 1973 leert de kinderen dat elk leven tegenslagen kent, maar we bij monde van de doodzieke psychologiestudent die Beer in het ziekenhuis treft 'moeten trachten van het leven te houden, en máák er wat van!' (p.128)

Beer ontdekt het licht in zijn hart en is daarmee het goede voorbeeld dat Ter Haar zijn jonge lezerspubliek geeft. Stichtelijk en moralistisch. Maar ach, dat is best te combineren met de kerstgedachte van 2009.

"Bitte sprich..." Liebesgedichte. Anne Golenia

2009-11-21T20:49:00.018+01:00

In september bezocht ik Duitsland driemaal. En toeval of niet, vlak na het laatste bezoek kreeg ik "Bitte sprich...", liefdesgedichten van de Berlijnse Anne Golenia.

Eine Wolke zupf ich dir,
ganz zart und fein.
Blau-weißes Himmelsbild,
sehnsuchtsvoll,
mit dem Wind gezeichnet.
Mild lächelt sie,
trägt im weichen Kleid
still verborgen einen Kuss.
Liebevoll lädt sie dich ein,
mit mir blau-weiß zu schweben.

Mijn basis in de poëzie ligt bij de Nederlandstalige. Daarbij ontbeer ik het geduld om langzaam te lezen. De Duitse taal dwingt me tot traagheid om de volle betekenis van de woorden tot me door te laten dringen. Het Duits geeft een andere kleur, een nieuwe uiting aan gevoelens die met de Nederlandse taal niet zo te raken zijn.

De auteur van deze dichtbundel fascineert me. Is Golenia zo vol van liefde dat ze daarom een bundel met wel honderd liefdesgedichten samenstelt? Ontvangt ze veel liefde of is ze juist op zoek? Uit haar gedichten spreekt voornamelijk eenzaamheid met verlangen naar geluk. Als je dan toch ergens op de wereld eenzaam moet zijn, is Unter den Linden ongetwijfeld de gelukkigste plaats.

De tramrace. F.B. Hotz

2009-11-13T23:30:00.004+01:00

De titel van dit korte verhaal klinkt hopeloos ouderwets: De tramrace. En in ouderwetse trant is het verhaal verschreven. Waar in Nederland is heden ten dage ruimte om met trams te racen? In een dorp waar de protestanten zich aan de ene zijde van de rails verzamelen, met op veilige afstand de katholieken aan de andere zijde van de rails. Alleen de dominee begeeft zich onder de katholieken. Of is dat omdat hij anders tegen de namiddagzon inkijkt?

Uit de hoogte kijkt God mee, maar daar laat Hotz het niet bij. Eén van de trams verongelukt. Vier zusjes komen op gruwelijke wijze om het leven, waaronder het mooiste meisje van het dorp. Boer Boon, die het meisje aanbidt, gaat op zijn knieën en vraagt God de tijd een uur terug te zetten: "Ik zal dan op de rails gaan liggen, ik zal met de armen uitgestrekt voor de locomotieven staan." Welja. God vindt ook dat het ongeluk te erg is en draait de klok een kwartiertje terug. De meisjes huilen van de schrik en boer Boon gaat voortaan zonder benen door het leven.

De tramrace is een ouderwetse vertelling met een opvallend moderne wending.

Zomertijd. J.M. Coetzee

2009-11-08T21:53:00.005+01:00

"Coetzee is nooit een populaire schrijver geweest. (...) In de publieke opinie bestond het beeld van een kille en hautaine intellectueel, een beeld dat hij nooit heeft proberen te ontzenuwen. Je zou zelfs kunnen zeggen dat hij het aanmoedigde. Nu geloof ik niet dat dat beeld hem recht doet. Uit de gesprekken die ik heb gevoerd met mensen die hem goed hebben gekend, komt een heel andere persoon naar voren - (...)". (p. 264)

Zomertijd van J.M. Coetzee presenteert zich op de kaft als roman, in de flaptekst als autobiografie. Daarmee is de verwarring die het boek zaait, gekenschetst. Na de dood van Coetzee gaat Vincent op pad. Hij interviewt vier vrouwen en een man die in het leven van Coetzee belangrijk waren. Aangevuld met notities en fragmenten uit de nalatenschap van Coetzee zelf, ontstaat een beeld van hem in de zomertijd van zijn leven. Niet dat de romanfiguur-Coetzee er een zonnige tijd van maakte. Hij wordt door de geïnterviewden inderdaad afgeschilderd als kil en hautain, niet thuis in zijn lichaam en onhandig, onopvallend en niet in contact met zijn omgeving. Zo belangrijk als de geïnterviewden voor Coetzee waren, zo weinig indruk had hij op hen gemaakt. Of slechts negatieve indruk.

Coetzees leven in Zomertijd is niet los te zien van de context: Zuid-Afrika. Het land waar contact tussen blanken, kleurlingen en zwarten eeuwig moeizaam is en onderling onbegrip alom tegenwoordig. In het land van grote tegenstellingen voelt Coetzee zich misplaatst, niet thuis en niet op zijn gemak.

Hoe moet ik dit boek beschouwen? Waar ligt de grens tussen autobiografie en roman? Ben je een narcist, een zelfbevlekker als je alleen lelijke eigenschappen van jezelf, via anderen, beschrijft? Hoe langer ik erover nadenk, hoe minder ik het kan duiden. Dat is precies wat ik met Zuid-Afrika zelf ervoer. Hoe langer ik er was, hoe minder ik van het land begreep. Gelukkig leeft Coetzee in de echte wereld nog en neem ik me voor me met enige regelmaat door hem te laten verwarren.

Zomertijd. J.M. Coetzee

2009-10-07T12:30:00.004+02:00

"Hij was de enige man die ik kende die zich door mij wilde laten verslaan in een eerlijke discussie, die niet tekeer begon te gaan of in de war raakte of boos wegliep als hij zag dat hij verloor. En ik versloeg hem altijd, of bijna altijd.

De reden was simpel. Het was niet dat hij niet kon discussiëren; maar hij leidde zijn leven volgens principes, terwijl ik een pragmatist was. Pragmatisme verslaat principes altijd; zo is het nu eenmaal. Het universum beweegt, de grond verandert onder onze voeten; principes lopen altijd een pas achter." (p. 73)

(en meer over Zomertijd als ik het uitgelezen heb)

Elsevier 36-2009 + Thema Mannenmode

2009-09-04T21:08:00.010+02:00

Zoals ik heren ken die de Viva lezen om te begrijpen wat er in vrouwen omgaat, zo lees ik Elsevier. Altijd inspirerend voor de borrelpraat.

Wat brengt Elsevier deze week naast de politieke roddels -doorgaans middenrechts gekleurd - en de terreurtoestand in de wereld? Ik lees dat Willem-Alexander misschien helemaal geen zin heeft in het koningschap. En dat je tegenwoordig niet gewoon moeder meer bent, maar er een veelvoud van moedertypen bestaat. Uitermate belangrijke informatie voor de onderhandelingen aan de keukentafel. Een interessant, maar niet te lang interview over vastgoedfraude en dan gauw over tot de laatste gadgets. De e-reader gaat het helemaal worden en wie tegenwoordig geen i-Phone heeft, kan het schudden bij de businessclub.

Elsevier sluit af met mijn favoriete rubriek Huwelijk. In een damesblad zou het over de echte liefde gaan, in Elsevier gaat het om de baan van ouders en schoonouders, wat de politieke kleur van het versgetrouwde stel is en welke hoogwaardigheidsbekleder uit het netwerk de trouwplechtigheid voltrok.

Extra deze week is de bijlage Thema Mannenmode. Behoudende Elsevier-heren hoeven niet te vrezen. Alle hipheid is leuk en aardig, maar zakelijk kom je in tijden van crisis nog altijd het beste voor de dag in een goed gesneden grijs pak, lichtblauw hemd (let op de ei-vormige boord) en een zachtgekleurde das. Ingewikkeld horloge en klassieke geur maken de man af. Op zaterdag is bruin met blauw goed, met een donsgevoerd jack om de bladeren uit de tuin te harken.

Ik ben klaar voor de borrelpraat van deze week. Leve Elsevier.

Vrije val. Juli Zeh

2009-08-28T09:48:00.004+02:00

"Het leven loopt, net als elke andere geschiedenis, achterwaarts naar zijn eigen oorzaak. Omdat mensen meestal van voren naar achteren denken, blijft de betekenis van hun bestaan voor hen verborgen. Wie dit principe echter heeft ingezien en heeft uitgevist welk toekomstig doel hij dient, kan voortaan elke gebeurtenis als een deel van zijn persoonlijke bestemming beschouwen. En die daardoor met kalmte dragen." (p. 83)

Zaterdag. Ian McEwan

2009-08-24T11:44:00.005+02:00

Goed boekenadvies van vrienden volg ik graag. Toen vriend en Perron 500-genoot J. voor de derde keer de loftrompet stak over Zaterdag van Ian McEwan, stopte ik het boek in mijn vakantiekoffer. Zijn aanvullend advies het boek ook op een zaterdag in één keer te lezen, heb ik lachend weggewuifd. Dan had ik om half vier 's ochtends moeten starten en 25 uur later, om half vijf de volgende nacht, het boek moeten uithebben. Spannend experiment voor wie het boek na mij gaat lezen. Sluit je op en zet een pot sterke koffie klaar.

Zaterdag beschrijft aldus een zaterdag uit het leven van Henry Perowne, neurochirurg in Londen. Door de traagheid - zijnde geen traagheid van slecht geschreven boeken - wekt het verloop van de dag een beklemmend, drukkend gevoel op. Je wenst dat de dag sneller verloopt, omdat je onheil ruikt. Dat blijkt.

De manier waarop McEwan binnen het verloop van een dag een volledig leven in de huidige maatschappelijke context schetst, is knap en evenwichtig. Perowne leeft, werkt en bemint intens. Van die intensiteit kon ik me tijdens het lezen niet losmaken. Dank voor je advies vriend, ik heb genoten.

De brief voor de koning. Tonke Dragt

2009-08-09T10:00:00.006+02:00

Nooit eerder herlas ik een boek. De reden daarvoor is simpel: op mijn verlanglijstje staan zoveel boeken die ik graag wil lezen, dat ik met mijn beperkte leestijd misschien in het bejaardenhuis toekom aan boeken voor de tweede keer. En alleen de echt heel bijzondere dan.

De brief voor de koning van Tonke Dragt is een uitzondering. En dat verdient het boek. Vroeger las ik het. Hoe oud zal ik zijn geweest? Een jaar of tien. Elke drie weken op de fiets naar de bieb met een stapeltje gelezen boeken onder mijn snelbinders. Gauw inleveren en -hup- naar de jeugdafdeling voor een verse oogst leesvoer. Mijn zusjes en ik telden of we samen wel het toegestane maximum te lenen boeken hadden verzameld en beoordeelden ook elkaars keuze om thuis voldoende leeszekerheid te hebben. Vette vlekken, platte vliegjes en snot van andere kinderen in de boeken deerden me niet. Ik las.

De sfeer van De brief voor de koning is me bijgebleven. Voor deze zomer kocht ik een eigen exemplaar met de prachtige tekeningen van Tonke Dragt. Ik las kalm, bestudeerde de landkaart bij elke avontuur van Tiuri en waande me opnieuw in het Rijk van Dagonaut, de grote bergen en het Rijk van Unauwen. Een heerlijk boek voor zomerdagen.

Uiteraard heeft Dragt een boodschap voor haar jonge lezers, die ook voor volwassenen actueel is. Kies je eigen weg, leg die met dapperheid en vertrouwen af en wees verantwoordelijk voor de consequenties ervan. Als je de zuivere weg kiest, zal eer je uiteindelijk ten deel vallen.

De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 250 verhalen. Samengesteld door Joost Zwagerman

2009-07-21T21:59:00.004+02:00

Mijn boekenkast kent een plank voor Speciale Boeken. De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 250 verhalen is een prominente, alomtegenwoordige bewoner van die plank.

In de Nederlandstalige literatuur is het korte verhaal een ondergeschoven kindje. Tegen beginnend schrijvers wordt gezegd: "Ach, schrijf eerst maar eens een kort verhaal. En als je dat kunt, probeer een dunne roman..." Alsof het schrijven van een kort verhaal de opmaat is naar een roman. Het is juist omgekeerd.

In de Amerikaanse literatuur is de short story een gewaardeerd genre. Less is more. Voor uitweidingen en versierselen is geen plaats. De kunst schuilt erin dat met weinig woorden een volledig verhaal wordt verteld. De schrijver kan snel een beeld scheppen van de hoofdpersonen, omgeving en thematiek. Hij weet de lezer in korte tijd te vervoeren, te raken.

Ik waardeer het genre korte verhalen én het werk dat Zwagerman voor me heeft verricht. Een prachtige bloemlezing van de beste korte verhalen die onze Nederlandstalige literatuur heeft voortgebracht. Zo lees je nog eens schrijvers die we allang vergeten zijn. Wat dacht je van Heere Heeresma? In mijn beeld vergeeld, in Een winkelier keert niet weerom springlevend en hilarisch. Ik ga ze lezen, alle 250. Wat een rijkdom in mijn boekenkast.

Alleen maar nette mensen. Robert Vuijsje

2009-07-12T18:22:00.011+02:00

Alleen maar nette mensen van Robert Vuijsje is door critici beschuldigd van racisme en door anderen de hemel ingeprezen. Het won zelfs de Gouden Uil. Toch had de aanprijzing op de kaft 'uiterst vermakelijk' een waarschuwing voor me moeten zijn. Een goed boek heeft geen meegedrukte reclame nodig.

Het verhaal begint met een schets van verwende jongeren in Amsterdam Oud-Zuid vanuit het perspectief van de 21-jarige David. De toon is belerend. Alsof het een nieuwe wereld is die Vuijsje me in simplistische taal moet uitleggen. Daarbij heeft hij moeite zich werkelijk in de leefwereld van een 21-jarige te verplaatsen. Tegenover het blanke, elitaire milieu van Oud-Zuid staat de kleurige mengelmoes Zuidoost. De verschillen tussen beide leefwerelden worden opzichtig en generalistisch uitvergroot. Eindeloos.

Ook de vorm van het boek irriteert. Hoofdstukken van amper twee pagina's bestaande uit songteksten, msn-conversaties en gekunstelde dagboekfragmenten. Het is een bladerboek. De kwalificatie 'page-turner' is te veel eer.

De positieve kritieken zijn me een raadsel (de beschuldiging van racisme trouwens ook). Het boek wordt door zogenaamd vooruitstrevende mensen uit de veilige stadsmilieus tot cultstatus verheven. 'Zie wat hij durft op te schrijven!' in de veronderstelling dat lieve Libellelezeressen op het platteland door dit boek van hun stoel vallen. Ik raad lieve dames en heren met een open blik aan dit boek links te laten liggen en zelf een paar dagen door Amsterdam te zwerven. Van Nieuw-West via Oud-Zuid naar Zuidoost. Spreek de verschillende Amsterdammers en oordeel zelf.

Caesarion. Tommy Wieringa

2009-07-04T22:12:00.007+02:00

Joe Speedboot van Tommy Wieringa las ik enkele jaren geleden direct na Knielen op een bed violen van Jan Siebelink. Een katholieke opluchting na de gereformeerde zwaarmoedigheid. Caesarion zou anders zijn, werd ik gewaarschuwd. Zwaarder. Dat voedde mijn nieuwsgierigheid des te meer.

Wieringa is een rasverteller over een leven dat in beginsel weinig bijzonder lijkt. Langzaam ontspint zich het eigenaardige leven van Ludwig Unger zonder dat het ongeloofwaardig wordt.

""...je bent een verhalenverteller op een plein in Marrakesj."

Ik schaam me. Ik heb haar overspoeld met mijn geschiedenis, een gek die je aanklampt op straat en met je meeloopt terwijl hij je zijn afzichtelijke levensgeschiedenis vertelt. Ten slotte vraagt hij om een kroket." (p.92)

Ludwigs leven staat in het teken van zijn ouders. Hij zoekt naar wie ze zijn in de echte wereld, hij zoekt zichzelf in hen. Hij volgt zijn moeder om haar te redden. Te laat realiseert Ludwig zich dat een zoon zijn moeder niet kan redden. Het geluk dat voor hem lag, offerde hij ervoor op. Zowel zijn moeder als zijn vader blijven wezensvreemd voor hem.

Caesarion gaat over het elementaire leven. Liefde, dood, hoop, afkomst en toekomst. Met een lichtheid geschreven en daardoor des te aangrijpender. Wieringa heeft de tijd genomen Caesarion te schrijven. Dat loont. Ik zal geduldig wachten op zijn volgende boek.

Beperkt houdbaar. Bouwstenen voor verdere professionalisering van het wethouderschap. Wim Carabain

2009-06-25T23:18:00.004+02:00

In Beperkt houdbaar verwondert ex-wethouder Wim Carabain zich over de vluchtigheid van het hedendaagse wethoudersbestaan. Uit de sombere inleidende hoofdstukken blijkt dat liefst eenderde van de wethouders tussentijds opstapt en dat de aanleiding geregeld een politiek conflict is. De oorzaken zijn dat de binding en loyaliteit van burgers aan het bestuur wijzigen, het politiek leiderschap van wethouders onderontwikkeld is en de positie van de wethouder sinds het dualisme verzwakt is. Passende analyse gezien het huidige politieke tijdsgewricht.

Carabain laat in zijn analyse buiten beschouwing dat geen enkele baan heden ten dage voor het leven is. Het wethouderschap behoort volgens mij een uiterste houdbaarheidsdatum te hebben. Slechts weinigen blijven fris als zij lange tijd op een machtszetel zitten.

Nadat Carabain beginnende wethouders veelal naief noemt omdat hun drijfveren louter idealistisch zijn, gaat hij gelukkig over tot de oplossingen. Hoewel de beschouwingen en theorieën niet vernieuwend zijn, biedt het werk een goed overzicht van competenties en omgevingsfactoren die het slagen van een wethouder bepalen. "Een wethouderszetel dient niet de plek te zijn voor personen die iets willen halen, maar vooral een plek voor personen die bereid zijn om heel veel te brengen" (p.53).

Beperkt houdbaar is een nuttige handwijzer voor mensen die het wethouderschap overwegen of ambiëren, én voor lokale partijbesturen en gemeenteraadsfracties die in de aanloop naar de verkiezingen op zoek gaan naar de geknipte wethouderskandidaat. Met het goede profiel en wat mij betreft zeker met idealen.

Change. Hoe de netwerkgeneratie Nederland gaat veroveren. Joop Hazenberg

2009-06-21T21:37:00.005+02:00

Mijn politieke evenknie schonk me dit boek daags voor een trip naar Florence, die louter zou bestaan uit de geneugten van het Italiaanse stadsleven. Perfecte plaats om een bespiegeling te lezen over hedendaagse generatie-emancipatie in Nederland.

Hazenberg (1978) heeft in zijn twintigersjaren de Haagse politiek van drie zijden meegemaakt: politiek, ambtelijk en journalistiek. Die ervaringen vormen de basis van zijn boek. Hij onderzoekt het denken en handelen van twintigers en dertigers in de huidige samenleving en hoe anders zij zich bewegen dan de voorgaande generaties. Dat de generaties botsen, ervaart hij regelmatig zelf.

Waar voorheen de verticale structuur van de samenleving met haar verzuiling norm was, ziet Hazenberg dat de nieuwe generaties leven in een horizontale structuur. Ze bewegen zich in allerlei (onzichtbare) netwerken en zijn via nieuwe, snelle structuren maatschappelijk en politiek betrokken. Interessante gedachte.

Change is in beginsel een prettige combinatie van Hazenbergs persoonlijke verhaal, de generatiegedachte en ons recente politieke verleden. Hazenberg heeft moeite een heldere structuur in het boek te behouden. Van de Europese gedachte vliegt hij naar Obama, de verhouding tussen de Nederlandse politiek en journalistiek, zijn denktank en globalisering. Voor de kracht van Hazenbergs boodschap had hij er goed aan gedaan enkele van deze thema's voor een andere beschouwing te bewaren.

Tegen het einde van het boek raakt Hazenberg terug op koers. In klare bewoordingen geeft hij adviezen voor zijn (en mijn) generatie en geeft hij blijk van een duidelijke visie op de netwerkgeneratie die horizontaal leeft in verouderde verticale structuren.

Het diner. Herman Koch

2009-06-19T23:59:00.008+02:00

Tijdens het uitzoeken van een nieuwe titel voor Perron 500, werd Het diner van Herman Koch geopperd. Het is niet onze keuze voor de volgende keer, maar ik was nieuwsgierig. Kan Koch een roman schrijven?

Het antwoord luidt ja. De structuur van de roman is helder. Koch vergrijpt zich niet aan een te grote gelaagdheid waardoor hij de lezer vlot het verhaal in zuigt. Twee broers en hun vrouwen gaan dineren op chic. Een van de twee heren is de beoogd minister-president. Onder de glanzende oppervlakte verbergen beide gezinnen zeer ernstig gedrag van hun zoons. Eigenlijk moet daarover gepraat, en vooral een strategie worden bedacht waardoor de schade voor de kandidaat-mp kan worden geminimaliseerd.

Koch snijdt serieuze, hedendaagse problematiek aan die hij geraffineerd combineert met kritiek op de uiterlijke schijn van politici en de eigenaardigheden van gewoontes in een restaurant. Ik heb het boek in rap tempo gelezen en me kostelijk vermaakt.

Meester van de zwarte molen (Krabat). Otfried Preussler

2009-06-17T20:18:00.007+02:00

Deze klassieker uit de jeugdliteratuur stond al een poos op mijn lijst 'zeker te lezen'. Sterker, dit boek was ooit het begin van een voorleesproject voor het slapen gaan. Steevast viel ik na een halve pagina in slaap en dat terwijl ik het verhaal bloedstollend spannend vond.

Voor Perron 500 een nieuwe poging, jaren later. Nieuwste druk, maar aan de omslag en uitgave is sinds het verschijnen in 1971 niks veranderd. Binnen vijf minuten ben ik al niet meer los te wrikken uit het boek. In vlotte vaart neemt Preussler me mee in het leven van Krabat, de molen, de Meester en de elf andere molenaarsleerlingen.

Jeugdliteratuur. Voor een volwassene geen kinderachtig boek. Preussler schrijft met intelligentie en schat zijn lezers hoog in. "De keurvorst van Saksen had het landlopen verboden, maar gelukkig keken de rechters en andere plaatselijke autoriteiten niet zo nauw" (p. 8).

De meester van de zwarte molen is een boek over goed en kwaad, over wilskracht en vertrouwen. Laat je niet verleiden, blijf oprecht en vertrouw op het goede. De weg van de minste weerstand leidt tot het kwaad. Om de weg naar het goede te volgen, is grote wilskracht nodig. En dat wilskracht te leren is, bewijst Krabat.