Posts tonen met het label Perron 500. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Perron 500. Alle posts tonen

vrijdag 22 december 2017

Het monster van Essex. Sarah Perry


'Cora is vaak op de pastorie, en neemt dan iets mee voor de Ransome-kinderen: een boek voor Joanna, een klik-klakladder voor James (die hij onmiddellijk uit elkaar haalt) en iets te snoepen voor John. Ze zoent Stella op beide wangen en meent het. Dan zoekt ze Will op in diens studeervertrek en dan volgt steevast die eerste blik van verbaasde verrukking: daar ben je echt, denken ze allebei.' (p. 183)

Londen, 1893. Na de dood van haar man vertrekt Cora Seaborne met haar gevolg naar Colchester om de natuur van Essex te verkennen. Verdrietig is ze niet, want haar man kleineerde en mishandelde haar. Ook maakt ze zich geen zorgen over de toekomst. Ze komt uit welgestelde kringen en zit goed in de slappe was. Haar autistische zoon wordt permanent verzorgd door een socialistisch kindermeisje met activistische trekken. Als Cora hoort over een monster dat in het Blackwater van het nabijgelegen dorpje Aldwinter zou leven, besluit ze dat te gaan onderzoeken. Daarbij ontmoet ze de vrome dominee Will en zijn gezin waar ze zich snel aan hecht. Ze wordt gevolgd door de arts van haar man die een oogje op haar heeft en vrienden uit de politieke kring waarin haar man verkeerde. Alle klassen van de maatschappij kruisen gewild of ongewild elkaars wegen. Uiteraard hebben ze uitgebreide vooroordelen over elkaar die niet waar blijken te zijn. Al van verre voel je aankomen dat Cora en de predikant verliefd op elkaar worden terwijl hij getrouwd is met de charmante Stella. Intussen vinden in Aldwinter zogenaamd verdachte gebeurtenissen plaats. Dood door ouderdom en ziekte of het weglopen van een meisje schrijven de dorpelingen toe aan het monster van Essex. Cora stookt dat vuurtje alleen maar op.

Zo bloemrijk als de kaft is, zo is ook Het monster van Essex van Sarah Perry. De titel schept de verwachting dat het verhaal over een mogelijk monster gaat, maar Perry heeft geen haast. Pas over de helft van het boek (en nadat ik het tijdelijk had verruild voor een ander boek) zet Cora haar zoektocht in, waarvan ze zich even gemakkelijk weer laat afleiden. Wat maakt het ook uit. Cora's zoektocht is niet meer dan een aangenaam tijdverdrijf voor haar. Heel concreet wordt het verhaal daardoor lange tijd niet. Op tweederde van het boek laat ik het idee los dat dit een detective is waarbij de waarheid over een monster centraal staat. En dan is het best een aardig boek. De verhaallijnen zijn goed verweven en af. De taal en stijl zijn - ondanks de langdradigheid - prettig en slim. De thema's liefde, vriendschap, maatschappij en religie zijn - zonder overheersend te zijn - aanwezig. Voor liefhebbers van romans over de victoriaanse tijd is dit aangename literatuur.

donderdag 3 augustus 2017

Fuzzie. Hanna Bervoets

'Volwassen worden is ontdekken dat volwassen worden inderdaad met verwerven gepaard gaat. Maar ook dat niemand je ooit verteld heeft dat je met alles wat je bemachtigt iets kwijtraakt; volwassen worden is plaatsnemen achter een kraam op een ruilmarkt, met alle onderhandelingen van dien - geef me een baan en ik lever mijn vrije tijd in, geef me een kind in ruil voor mijn vrijheid, geef me wat extra jaren en ik verlies mijn goede conditie, en mijn moeder, en mijn vader, en mijn grote liefde, misschien.' (p. 193)
 
Een klein, pluizig bolletje rolt je leven in en begint tegen je te praten. Niet onafgebroken, maar ogenschijnlijk precies op de momenten dat je daar behoefte aan hebt. Het stelt je vragen, vertelt verhalen, zingt soms en lijkt je precies te kennen. In Fuzzie van Hanna Bervoets raken de personages zo gehecht aan het bolletje dat ze het voortdurend dicht bij zich houden. Het bolletje leidt de personages door een proces van rouw om een verloren liefde of verloren leven, in de zoektocht naar wat hen geluk brengt en hoe ze het geluk kunnen accepteren en vasthouden. En terwijl de personages voorzichtig voor hun geluk durven te kiezen, verliest het bolletje zijn pluisjes en volume.
 
In Fuzzie loopt een aantal verhaallijnen door elkaar. Het bolletje praat en het verhaal van Maisie, Florence, Diek of Stephan gaat verder. De lijnen raken elkaar af en toe. Soms wisselt een bolletje van eigenaar alsof het weet dat niet iedereen te redden is.
Niet alle verhaallijnen zijn af, en daar draait het ook niet om. Bervoets schetst alledaagse mensen die op kruisingen in hun leven staan die we allemaal herkennen. Die alledaagsheid kun je truttig vinden, of juist knap omdat Bervoets de beelden weet te vangen in een originele roman. De vraag is wel of originaliteit alleen voldoende is om van Fuzzie een sterke roman te maken. Hoe dan ook: het bolletje heeft zijn verhaal gedaan.

zondag 6 maart 2016

Hoe ik talent voor het leven kreeg. Rodaan Al Galidi

'Stel je een gebouw voor vol wachtende mensen, tussen wie jij moet leven. Op een station of bij een bushalte met een paar mensen zal je je binnen een kwartiertje al onrustig voelen en om je heen kijken naar die mensen, die ook onrustig om zich heen of naar hun horloge kijken. Die situatie, maar dan met een paar honderd mensen en jarenlang. Niet wachtend op een bus of trein, maar om je leven te beginnen'. (p. 315)

Hoe ik talent voor het leven kreeg van Rodaan Al Galidi vertelt het verhaal van Semmier, een vluchteling uit Irak die na vele omzwervingen in Nederland komt en hier asiel aanvraagt. Hij wacht negen jaar op een antwoord van de IND en valt uiteindelijk onder de generaal-pardonregeling. Hij krijgt een verblijfsvergunning. Zijn verhaal is het verhaal van vele vluchtingen die na hun asielaanvraag in Nederland jaren wachten. Werken is niet toegestaan. Nederlanders buiten het asielzoekerscentrum zijn doorgaans argwanend en afstandelijk waardoor Semmier het liefst binnen de hekken van het AZC blijft, ware het een open gevangenis. Het enige wat rest is wachten. 

Iedereen is hier gek, dacht Semmier toen hij in het AZC kwam. Zo wilde hij niet worden: 
'Tijdens mijn eerste zes maanden werd ik bang als ik met iemand sprak die meer dan drie jaar in het AZC woonde. Ik vreesde dat mijn lot zou zijn zoals dat van hen. Het waren sterke mannen en vrouwen die arbeiders waren geweest, of soldaten, rebellen, ingenieurs, artsen, wetenschappers en ga zo maar door. Na het derde jaar begonnen ze op een of andere manier de controle over zichzelf te verliezen en werden ze twee personen. Het maakte mij altijd angstig om aardige asielzoekers te zien, die ineens iemand anders waren geworden'. (p. 361)

De hoofdpersonage Semmier vertelt zijn eigen verhaal en over talloze anderen met wie hij het wachten deelt in het AZC. Een sprankje hoop leidt tot dwaasheid en een greintje onrechtvaardigheid tot agressie of depressie in alle vormen en maten. Semmier houdt Nederland een spiegel voor die niet altijd aangenaam is om in te kijken.   

Hoe ik talent voor het leven kreeg is stilistisch geen hoogstandje. Rauw en indringend geeft het een beeld van een wereld die ik alleen ken uit het nieuws en van vele meningen. En voor ieder met een mening over vluchtelingen in zijn achertuin, is dit Wachten op Godot een must. 

woensdag 18 juli 2012

De intrede van Christus in Brussel. Dimitri Verhulst



‘Eén discussiepunt kon alleszins snel worden afgerond: wie de ambitie had Jezus Christus te chaperonneren gedurende Diens verblijf in deze stad moest Zijn taal beheersen! (…) De leden van het comité zaten net aan de mousse au chocolat (herkenden zij daar niet een lichte ondertoon cognac?) en keken elkander aan. Aramees? Iemand? Dat zou ten zeerste de verbazing hebben gewekt. Op een paar krokant geworden bijbelrollen na was het Aramees zo goed als volledig van de wereld geveegd.’ (p. 62-64)

Het is wereldkundig gemaakt: Christus zal zijn intrede doen in Brussel! De hele stad transformeert zich in een vrome gemeenschap waar iedereen vriendelijk tegen elkaar is, de bloembakken gevuld worden en buren ineens bij elkaar gaan eten. De notabelen van het land dringen zich op om Christus persoonlijk te mogen ontvangen en uit de terugkeergevangenis voor asielzoekers wordt het meisje Ohanna gehaald om te tolken voor Christus. Van verguisd en afgedankt is ze ineens het belangrijkste meisje van de stad. En dan breekt de grote dag aan.

De intrede van Christus in Brussel (in het jaar 2000 en oneffen ongeveer) van Dimitri Verhulst is een scherpe blik op de hedendaagse maatschappij, ons individualisme en opportunisme. Het boek houdt de vaart erin, wat het ook vluchtig en soms rommelig maakt. Uiteindelijk is de balans goed en het verhaal rond, zonder losse eindjes. Ik las het met plezier, maar vermoed dat het niet te lang blijft hangen. 

zondag 24 juni 2012

De filosofie van de heuvel. Ilja Leonard Pfeijffer en Gelya Bogatishcheva

[de moderne mens] '...is een wereldburger zonder besef van de omvang van de wereld. Hij heeft het oeroude verbond van plaats en tijd verbroken. Zijn besef van afstand is rudimentair geworden. De enige keer dat hij ervaart hoe lang tien kilometer is, is als er tien kilometer file staat. Voor hem bestaat er geen weg meer, alleen maar bestemmingen. En omdat elke bestemming even bereikbaar is, zijn alle bestemmingen inwisselbaar. Hij hoeft de berg Fuji niet meer te beklimmen, want hij kan zich met een vliegtuig, hogesnelheidstrein en kabelbaan laten teleporteren naar de top.' (p. 44)

'Laten we de volgende keer een boek van Pfeijffer lezen', zei de grootste Pfeijffer-specialist van onze leesclub en misschien wel van Nederland. Ai, dacht ik en ik haalde me de discussies voor de geest die ze met een andere veel te slimme leesclubgenoot voerde over Pfeijffers werk. Voor mij is Pfeijffer redelijk onbegrijpelijke materie. Ik geeft het toe. 'Nee, dit is anders', zei ze. Gelukkig kan ik vertrouwen op de keuze van mijn vrienden. Literatuurwetenschap en filosofie bedrijven doen ze op de universiteit, in hun vrije tijd mag het toegankelijker zijn. 

De filosofie van de heuvel van Ilja Leonard Pfeijffer (tekst) en Gelya Bogatishcheva (fotografie) blijkt een heerlijk fietsboek en een feest der herkenning. Pfeijffer en de Russische fotografe Bogatishcheva lopen elkaar in Leiden tegen het lijf en besluiten samen naar Rome te fietsen. Niet na maanden voorbereiding, maar gewoon op 1 juni om kwart voor vier op een aftandse wielrenfiets, met een rugzakje en twee fietstassen. 
'Dat is misschien het andere aspect dat onze reis speciaal maakt: we zijn totaal onvoorbereid vertrokken, conform Gelya's vrolijke flodderfilosofie van 'prosta tak'. In haar ogen gebeurt alles wat waardevol en belangrijk is 'gewoon zo'. (p. 5)

De fietsreis van ruim veertig dagen wordt door Pfeijffer per dag beschreven en gelardeerd met de geijkte fietsvakantiefoto's waar ik zelf boeken vol van heb. Wat maakt dit reisverslag dan anders dan de andere boeken van buitensporters? Alles. Pfeijffer is een literator met een geoefende pen. Alleen al dat. Daarnaast schuwt hij zelfspot niet en heeft hij zijn ego - als hij dat al heeft - achtergelaten in Nederland. De filosofie van de heuvel is vooral een gelukzalig boek over vrijheid op de fiets voor reizigers voor wie het om de weg gaat en niet om het doel. Ik kan niet wachten om mijn tassen weer op mijn fiets te binden. 

donderdag 29 december 2011

HhhH. Himmlers hersens heten Heydrich. Laurent Binet

'Geen enkele lezer zal die lijst met namen onthouden, en waarom zou hij ook? Voordat er ook maar iets in het geheugen blijft hangen moet het eerst in literatuur worden veranderd. Het is ellendig, maar het is niet anders. Ik weet nu al dat alleen de Moravecs en misschien de Fafeks een plaats zullen krijgen in mijn verhaalstructuur. De Svatos, de Nováks en de Zelenka's, nog afgezien van al die mensen van wie ik de naam of het bestaan niet ken, zullen naar de vergetelheid terugkeren. En een naam is maar een naam, in feite. Ik denk aan hen allen. Ik wil hun iets zeggen. En als niemand me hoort, is dat niet erg. Niet voor hen en niet voor mij. Misschien zal ergens op een dag iemand die behoefte aan troost heeft, het verhaal schrijven van de Nováks en de Svatos, van de Zelenka's of de Fafeks'. (p. 191-192)

Door het jaar heen ben ik een trage lezer. Toen ik HhhH van Laurent Binet aanschafte, wilde ik er ruim de tijd en concentratie voor hebben. Ik stak het boek in mijn rugzak naar Canada en las het in de uren achterin de bus, bovenop de Rocky Mountains en bij het schemerlicht van het kampvuur in één ruk uit. Waanzinnig. 

HhhH gaat over Operatie Anthropoid: de aanslag op Heydrich, de beul van Praag, op 27 mei 1942. De mislukte aanslag had gruwelijke gevolgen. Hitler besloot als vergelding twee Tsjechische dorpen plat te gooien en duizenden mensen te vermoorden. Binet schrijft de geschiedenis aan de hand van de twee aanslagplegers Kubis en Gabcik. Dat maakt de hele grote gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog - die Binet razend knap in ruim 300 pagina's beschrijft - ineens tastbaar en persoonlijk. Boven dat verhaal, of tussen, worstelt Binet zelf met de vraag of hij historische feiten mag vermengen met fictie om het verhaal te smeren of meer beeldend te maken.

Nog nooit heb ik een boek gelezen over de Tweede Wereldoorlog dat zowel algemeen als in detail ingaat op de oorlogsstrategie en de gevolgen daarvan. Binet is enorm gedocumenteerd en toont een grote belezenheid. Dat hij zulke zware kost leesbaar maakt door het te verluchtigen met humor en de lezer aan te spreken, verdient veel respect. Een groot literair werk.

zondag 9 oktober 2011

Porta Romana. Robbert Welagen



"Emilio liep de lobby binnen, maar iets deed hem omkijken. Aan de overkant van de straat stond een auto geparkeerd. Het was dezelfde auto. Snel ging hij achter een pilaar staan. Met zijn hoofd tegen het natuursteen leunend dacht hij: niet weer. En waarom? Vanwaar al die moeite?" (p. 93)

Emilio Lastrucci laat zich verleiden door een vrouw die hem ontvoert en ernstig laat mishandelen. Als hij in het ziekenhuis ontwaakt, is hij zijn geheugen kwijt. Achtervolgd door angst vertrekt hij uit Zwitserland naar Italië, op zoek naar zijn herinneringen. Als die door ontmoetingen met een tante en een oude liefde langzaam terugkeren, lijkt de weg naar herstel te zijn ingeslagen. In Florence spoort hij het huis uit zijn jeugd op en koopt het. Terwijl alle lichten op groen staan, kiest Emilio anders.

Porta Romana van Robbert Welagen was een welkome afwisseling na de matige debuten die ik afgelopen tijd las van sommige van zijn generatiegenoten. Voor Welagen is Porta Romana zijn tweede roman na twee novelles. Welagen is een geschoold schrijver. Zijn stijl is uiterst evenwichtig, sfeervol en bescheiden. Hij bouwt in het boek een enorme spanning op waardoor ik het boek in één keer uitlas. Ik hoop dat Welagen zich niet laat opjagen door de populistische schrijvers uit de Randstad en kalm blijft schrijven aan een mooi literair oeuvre.

woensdag 13 juli 2011

De Finklerkwestie. Howard Jacobson

'Op straat was het ongeveer net zo druk als twee weken geleden. De vrouw die hem had overvallen, had vast iets beters te doen dan in het donker staan wachten voor het onwaarschijnlijke geval dat hij zou terugkomen. En waarvoor? Stel dat ze spijt had van wat ze had gedaan en hem zijn kostbaarheden wilde retourneren? Of dat de beroving alleen een voorproefje was van wat ze werkelijk voor hem in petto had. Een mes in zijn hart misschien. Een pistool op zijn slaap. Een zaag op zijn keel.' (p. 109)

Een boek kan nog zo geweldig, geprezen en gelauwerd zijn, soms past het gewoon niet bij me. Calvinist als ik ben, worstel ik door totdat ik besef dat het punt van absolute afkeer en tegenzin is bereikt. In het geval van De Finklerkwestie van Howard Jacobson was dat op pagina 129, op eenderde van het boek. Klaar.

De Finklerkwestie won in 2010 de Man Booker Prize en dat maakte me nieuwsgierig. Ik hou graag – enigszins - bij wat wereldwijde literaire trendsetters zijn om enkele jaren later te bekijken in hoeverre dat zijn weerslag heeft op de Nederlandse literatuur. Winnaars van de Booker Prize staan garant voor veel lezers en grote aandacht. Bovendien trok de achterflap mijn interesse: een roman over vriendschap tussen drie mannen die als ‘scherp, weemoedig maar ook ongelooflijk geestig’ wordt omschreven door de critici.

De roman gaat inderdaad over drie vrienden in Londen. Twee zijn van joodse komaf en de derde, Treslove, is geobsedeerd door dat gegeven. Daarin gaat hij zo ver dat hij zich laat leiden door waanideeën en afraakt van de realiteit. Wat me tegenstaat is de traagheid, de gelatenheid en de manier waarop Treslove zichzelf zonder verzet in het moeras van depressiviteit laat zakken. ‘Kom op vent, maak er wat van. Je kunt alles hebben wat je wil hebben,’ hoor ik mezelf tegen Treslove zeggen. En als ik merk dat hij na 129 bladzijdes nog niet luistert, hou ik op met helpen. ’t Is trekken aan een dood paard.

Hup. Op naar de boekenkast voor een nieuwe papieren vriend die mijn inlevingsvermogen wél kan waarderen.

Naschrift:

Tijdens Perron 500 constateerden we dat de subtiele Engelse humor in de Nederlandse vertaling goeddeels verloren is gegaan. Voor degene die de originele versie lazen, maakte de humor het boek dragelijk en sterk, terwijl ik het in de vertaling humorloos en gortdroog vond.

De essentie van het boek - de joodse kwestie - is me geheel ontgaan, of anders gezegd, zo ver ben ik niet gekomen. Ook de aanwijzing op de kaftfoto (een Palestijnse sjaal naast de jas en joodse hoed) is in de Nederlandse uitgave vervallen. Volgens mijn Perrongenoten is De Finklerkwestie in de originele Engelse uitgave zeer de moeite waard om tot het einde uit te lezen.

zondag 6 maart 2011

Elf. Daniël Rovers


'Zo lang hij zich kon herinneren had zijn leeftijd hem altijd hogelijk verbaasd. Hij, zeven jaar? Hij, zestien jaar, hij zevenendertig? Oud worden was een tamelijk lange omweg naar de kindertijd, en als volwassene ging het erom het spelplezier van weleer terug te vinden; het boodschappenkarretje van Delhaize moest je met hetzelfde plezier over de supermarkttegels duwen waarmee je vroeger op je crossfietsje in november over de bestoppelde akker van een maïsveld reed. Het was haalbaar, dit terug-naar-de-verloren-tijd-ideaal, je moest er alleen verdomd hard voor werken.' (p. 149-150)

Als ik start een boek te lezen, tracht ik mezelf te bedwingen en niet de achterkant te lezen. Een boek moet voor zich spreken en niet half verraden worden door de tekst op de achterkant. In dezen was het handiger geweest als ik dat wel gedaan had. Nu begreep ik pas op het allerlaatste moment dat de elf personages die beschreven worden in elf hoofdstukken uit Elf van Daniël Rovers de vrienden van de verteller zijn en dat dat hun onderlinge relatie is.

Het uitgangspunt van de roman is mooi in zijn eenvoud. De verteller ziet tijdens een etentje met vrienden bij hem thuis in dat 'alle aanwezigen aan tafel er over enkele decennia niet meer - nooit meer - zouden zijn' (p. 155). Hij schrijft over alle elf een hoofdstuk. De hoofdstukken zijn uitstekend los van elkaar te lezen, wat dit boek geschikt maakte voor mij in de drukke verkiezingsmaand.

Het zijn mooie verhalen, herkenbaar want over generatiegenoten en tegelijk met weinig emotie, zakelijk geschreven. Rovers heeft een opvallend constante schrijfstijl, wat ik bij andere jonge romandebutanten vaak vind ontbreken.

Wat is nu mijn eindoordeel? Ik weet het niet. Het boek is technisch en literair in orde en toch denk ik dat ik het volgende week vergeten ben. Het heeft me niet geraakt. Dat zegt wellicht niks over Elf en meer over mijn eigen platgeslagenheid door de afgelopen maand. Laat Rovers blijven schrijven, dan oordeel ik graag opnieuw.

zondag 23 januari 2011

Clausewitz. Joost de Vries


'Remt zag het lichtje heen en weer hobbelen, over het zand, en zag het recht op hem afkomen. De sigaret was een kleine, gedrongen man. Langzaam kon Remt de details onderscheiden; hij had dik krullend haar dat inmiddels grijs was, en een gerimpelde zongebruinde huid, perkament. Het leek hem een echte Griek.
De man liep mank, Remt merkte dat hij zich even inhield, alsof hij twijfelde of hij wel echt naar hem toe zou komen. Uiteindelijk liep hij door totdat hij pal voor Remt stond.
- Goedenavond, zei Remt, in het Engels.
- Goedenmorgen liever, zei de man terug.' (p. 182)

Je bent in 1983 geboren, studeert journalistiek en geschiedenis en schrijft daarna een boek. Dan verschijnt er een recensie in de NRC waarin je wordt vergeleken met Mulisch. Wat?!
Dat overkwam Joost de Vries met zijn boek Clausewitz. Een eervoller compliment is voor een debutant ondenkbaar, maar hemel, welke druk legt het op je schouders? In de categorie 'moderne grillen' was de nieuwsgierigheid van Perron 500 gewekt.

In Clausewitz onderzoekt promovendus Modderman, alias Neus, het leven van schrijver Ferdynand LeFebvre, die jaren geleden in het niets verdween. Aanvankelijk wil hij zich er gemakkelijk vanaf maken door een gevonden onbekende studie over te typen en een briefwisseling tussen LeFebvre en zijn vader in de bijlagen te stoppen. Dan vraagt zijn beste vriend de uitgever aan hem een boekje te schrijven. Neus gaat op tocht langs alle nog levende cultfiguren uit de kring van LeFebvre. Dat mondt uit in bonte verzameling van levensverhalen waarbij de promovendus de scherpe lijn tussen feit en fictie ten slotte zelf verliest.

Debuutromans van jonge schrijvers - mits van enige basiskwaliteit - vind ik buitengewoon fascinerend. De Vries lijkt álles te geven wat hij in zich heeft. Tot halverwege het boek leidt dat tot onevenredig ingewikkelde verhandelingen en moeilijke woorden. Dan slaat het taalgebruik om, lijkt De Vries zich ontdaan te hebben van de balast en wordt de toon relaxter, de schrijfstijl soepeler. Die onbalans wordt ruimschoots gecompenseerd door het jonge-hondenenthousiasme dat van het boek spat.

Wat ik mooi vind, zijn de foto's. Haast onopvallend en getroffen. Mag dat in een roman? Ja hoor. En dan de intertekstualiteit. De hoofdpersoon heet bijvoorbeeld T.S.E. Modderman. De initialen van T.S. Eliot? In de geciteerde brief van Ditrich Ernst zur Lahn gebruikt De Vries geen hoofdletters bij topografische bijvoeglijke naamwoorden: '...franse scherpschutter [...] russisch vuur...'. (p. 143). Een verwijzing naar Mulisch die dat ook systematisch weigerde?
Deze literaire verwijzingen en de verhalen uit de geschiedenis vermengd met aardse termen als 'linkse hobby' (p. 204), maakt dat Clausewitz literatuur van de nieuwe generatie is met een historisch besef als stevig fundament.

zondag 16 januari 2011

Karakter. F. Bordewijk


"'Wat moet dat?' gromde de oude.
'Wat moet dat met u,' brieste Katadreuffe terug, eensklaps een waanzin nabij. 'Vanmorgen heeft mijn faillissement gediend, dat weet u toch hè?, u zelf houdt u wel buiten schot, u stuurt er alleen maar die ploert van een Schuwagt op af. Die moet uw smerige zaken opknappen, en uw zoon mag bengelen. Dat zou een reusachtige grap zijn geweest. Maar het is u niet gelukt, dat weet u toch, hè?, dat ik vandaag sterker was dan u?'"(p. 168)

Ruim vijf jaar geleden richtten we met een groepje studievrienden Perron 500 op. Officieel om gemiste literaire klassiekers te lezen, maar de waarheid is dat we elkaar niet uit het oog wilden verliezen na ons afstuderen. Mijn favoriete hoogleraar André Hanou, die op de universiteit regelmatig aan onze tafel aanschoof om smakelijke verhalen te vertellen, mailde me later: 'Blijf elkaar zien. Jullie zullen elkaar later nog hard nodig hebben.'

Ter viering van ons eerste lustrum lazen we Karakter van Bordewijk én bezochten we afgelopen week de toneeluitvoering in de stampvolle Stadsschouwburg van onze stad Nijmegen.
En is dat nou wat, zo'n vertoneling van een der grootste klassiekers uit onze vaderlandse literatuur? Ja. Dat is geweldig. Met een perfecte cast, verfijnde entourage én de letterlijke teksten uit het boek, was het ademloos genieten. Toen de zaallichten tijdens het applaus ontbrandden, bleken we de acteurs andersom ook te verrassen. Verbaasd zagen ze de negen - naar verhouding - jonge, enthousiaste gasten op de eerste rij. Ik besefte: we hebben elkaar vastgehouden. Over vijf jaar vieren we ons tweede lustrum. Dat is zeker.

Karakter speelt nog een maand, onder meer op 25 januari in Veldhoven. Ga dat zien!

vrijdag 16 april 2010

Belangrijke voorwerpen en... Leanne Shapton


Belangrijke voorwerpen en persoonlijke bezittingen uit de collectie van Lenore Doolan en Harold Morris, inclusief boeken, kleding en sieraden. Zaterdag 14 februari 2009, New York. Veilinghuis Strachan & Quinn. Leanne Shapton.

"Lot 1051. Een antieke taartschep. Een antieke, verzilverde taartschep met daarin gegraveerd de woorden 'Bravo Buttertart'. 22,9 cm lang. $50-60." (p. 22)

Een traditionele veilinggids beeldt alle stukken af die op de veiling worden aangeboden met omschrijving en indicatie van de waarde van het schilderij, meubel of wat dan ook. Zo kunnen geïnteresseerden zich oriënteren op de veilingstukken. Belangrijke voorwerpen en... is zo'n gids. Dacht je. Het is een waanzinnige roman die aan de hand van foto's, briefjes, boeken en verzamelde prullaria de liefdegeschiedenis van Lenore Doolan en Harold Morris vertelt.

Doolan en Morris ontmoeten elkaar op een Halloweenfeest in 2002. De liefde bloeit onstuimig tussen de taartenrecensente van de New York Times en de fotograferende globetrotter. Hoge pieken en diepe dalen. Maar let op, wat is er met de ex van Morris? Wie is 'H.' die blijft slapen bij Doolan?

Belangrijke voorwerpen en... is een liefdesepos naar mijn hart. Zonder schroom mag ik snuffelen in de spullen van dit liefdeskoppel en me deelgenoot weten van hun geheimen. Liefde in de uitverkoop. Of: Liefde (in de ui)t(v)e(r)koop. Eenmaal, andermaal, ik ben verkocht.

zondag 17 januari 2010

Een paraplu voor het leven. Wilhelm Genazino


'De ellende van de massa, zegt Susanne (ze zegt tot mijn verbazing echt: de ellende van de massa), is gebaseerd op het feit dat al die arme mensen hun hele leven geen belangrijke mensen leren kennen. Begrijp je?
Ik knik en drink ook wat water.

Al die Wenzels, Schrothoffs en Seidels (dat zijn de namen van haar collega's), zegt Susanne, kennen alleen maar andere Wenzels, Schrothoffs en Seidels, zo ontstaat enthousiasme voor het gemiddelde.' (p.79)


De hoofdpersoon van Een paraplu voor het leven is schoenentester. Tijdens zijn wandelingen door de stad doet hij wonderlijke observaties en raakt hij voortdurend verstrikt in zijn hersenspinsels. Hij vraagt zich af wat als eerste bij hem zal binnendringen, de gekte of de dood. Bovendien heeft hij zichzelf voor zijn eigen leven geen toestemming gegeven. Een zware last op zijn schouders bij alle simpele handelingen. Langzaam kantelt het leven van de schoenentester. Hij heeft geen zin meer nog langer een begluurder van zijn eigen leven te zijn. 


Een paraplu voor het leven van Wilhelm Genazino leest als luieren in een hangmat. Vermakelijk, met scherpe observaties op zachte toon. Een diepe indruk maakt het boek niet. Over een poos ben ik het verhaal vast vergeten. Dat heeft alleen maar voordelen: over een paar jaar pak ik het boek met een glimlach weer uit de kast voor een luie zondagmiddag in de hangmat.

zaterdag 2 januari 2010

Eva. Carry van Bruggen


"'Wat heb jij...?'
Ebner geeft antwoord.

'Ze is misschien niet gewoon... dat er zo openlijk... over die dingen gesproken wordt...'
'Zij...?!' Zó zou iemand een mes naar je toe kunnen gooien.
'Zij?! Zij moet wel de preutse spelen. Die mannengek... die flirt... die jongensgek... niet eens vertrouwd bij de jongens van de hoogste klas. Met mijn eigen man zou ik haar nog geen uur alleen willen laten...'" (p. 110)

Eva is jonge vrouw die als onderwijzeres op een lagere school werkt. Ze houdt het beeld hoog naïef en onschuldig te zijn. De lezer volgt Eva in haar warrige mijmeringen, die kaatsen tussen schaamte en vurige verlangens, en ontdekt dat het tegendeel waar is. Toch ziet Eva de zonzijde niet. Ze concludeert dat "het einddoel van alle wijsheid is het rustig tegemoetzien van de dood." (p. 222)

Eva (1927) van Carry van Bruggen is een tijdsbeeld van een zelfstandige joodse vrouw uit de gegoede burgerij tijdens het interbellum. Uit Eva blijkt dat Van Bruggen de literaire klassiekers kende en volgens de normen van de toonaangevende buitenlandse literatuur schreef. De norm die niet zoals tegenwoordig door de verkoopcijfers wordt bepaald, maar door literatuurcritici. En dat roept de discussie op over wat literatuur heden ten dage is. Vijftien jaar geleden bestempelde men Palmen en Hemmerechts nog als pulp, nu durven zichzelf respecterende critici aan types als Vuijsje met droge ogen een literatuurprijs te geven.

Een klassieker op z'n tijd plaatst het huidige literaire klimaat in een relatieve context. Ik ben benieuwd welke hedendaagse boeken de tand des tijds gaan overleven.

zondag 8 november 2009

Zomertijd. J.M. Coetzee


"Coetzee is nooit een populaire schrijver geweest. (...) In de publieke opinie bestond het beeld van een kille en hautaine intellectueel, een beeld dat hij nooit heeft proberen te ontzenuwen. Je zou zelfs kunnen zeggen dat hij het aanmoedigde. Nu geloof ik niet dat dat beeld hem recht doet. Uit de gesprekken die ik heb gevoerd met mensen die hem goed hebben gekend, komt een heel andere persoon naar voren - (...)". (p. 264)

Zomertijd van J.M. Coetzee presenteert zich op de kaft als roman, in de flaptekst als autobiografie. Daarmee is de verwarring die het boek zaait, gekenschetst. Na de dood van Coetzee gaat Vincent op pad. Hij interviewt vier vrouwen en een man die in het leven van Coetzee belangrijk waren. Aangevuld met notities en fragmenten uit de nalatenschap van Coetzee zelf, ontstaat een beeld van hem in de zomertijd van zijn leven. Niet dat de romanfiguur-Coetzee er een zonnige tijd van maakte. Hij wordt door de geïnterviewden inderdaad afgeschilderd als kil en hautain, niet thuis in zijn lichaam en onhandig, onopvallend en niet in contact met zijn omgeving. Zo belangrijk als de geïnterviewden voor Coetzee waren, zo weinig indruk had hij op hen gemaakt. Of slechts negatieve indruk.

Coetzees leven in Zomertijd is niet los te zien van de context: Zuid-Afrika. Het land waar contact tussen blanken, kleurlingen en zwarten eeuwig moeizaam is en onderling onbegrip alom tegenwoordig. In het land van grote tegenstellingen voelt Coetzee zich misplaatst, niet thuis en niet op zijn gemak.

Hoe moet ik dit boek beschouwen? Waar ligt de grens tussen autobiografie en roman? Ben je een narcist, een zelfbevlekker als je alleen lelijke eigenschappen van jezelf, via anderen, beschrijft? Hoe langer ik erover nadenk, hoe minder ik het kan duiden. Dat is precies wat ik met Zuid-Afrika zelf ervoer. Hoe langer ik er was, hoe minder ik van het land begreep. Gelukkig leeft Coetzee in de echte wereld nog en neem ik me voor me met enige regelmaat door hem te laten verwarren. 

woensdag 7 oktober 2009

Zomertijd. J.M. Coetzee



"Hij was de enige man die ik kende die zich door mij wilde laten verslaan in een eerlijke discussie, die niet tekeer begon te gaan of in de war raakte of boos wegliep als hij zag dat hij verloor. En ik versloeg hem altijd, of bijna altijd. 

De reden was simpel. Het was niet dat hij niet kon discussiëren; maar hij leidde zijn leven volgens principes, terwijl ik een pragmatist was. Pragmatisme verslaat principes altijd; zo is het nu eenmaal. Het universum beweegt, de grond verandert onder onze voeten; principes lopen altijd een pas achter." (p. 73)

(en meer over Zomertijd als ik het uitgelezen heb)

vrijdag 28 augustus 2009

Vrije val. Juli Zeh


"Het leven loopt, net als elke andere geschiedenis, achterwaarts naar zijn eigen oorzaak. Omdat mensen meestal van voren naar achteren denken, blijft de betekenis van hun bestaan voor hen verborgen. Wie dit principe echter heeft ingezien en heeft uitgevist welk toekomstig doel hij dient, kan voortaan elke gebeurtenis als een deel van zijn persoonlijke bestemming beschouwen. En die daardoor met kalmte dragen." (p. 83)

woensdag 17 juni 2009

Meester van de zwarte molen (Krabat). Otfried Preussler


Deze klassieker uit de jeugdliteratuur stond al een poos op mijn lijst 'zeker te lezen'. Sterker, dit boek was ooit het begin van een voorleesproject voor het slapen gaan. Steevast viel ik na een halve pagina in slaap en dat terwijl ik het verhaal bloedstollend spannend vond.


Voor Perron 500 een nieuwe poging, jaren later. Nieuwste druk, maar aan de omslag en uitgave is sinds het verschijnen in 1971 niks veranderd. Binnen vijf minuten ben ik al niet meer los te wrikken uit het boek. In vlotte vaart neemt Preussler me mee in het leven van Krabat, de molen, de Meester en de elf andere molenaarsleerlingen. 

Jeugdliteratuur. Voor een volwassene geen kinderachtig boek. Preussler schrijft met intelligentie en schat zijn lezers hoog in. "De keurvorst van Saksen had het landlopen verboden, maar gelukkig keken de rechters en andere plaatselijke autoriteiten niet zo nauw" (p. 8).



De meester van de zwarte molen is een boek over goed en kwaad, over wilskracht en vertrouwen. Laat je niet verleiden, blijf oprecht en vertrouw op het goede. De weg van de minste weerstand leidt tot het kwaad. Om de weg naar het goede te volgen, is grote wilskracht nodig. En dat wilskracht te leren is, bewijst Krabat.